روزگار سبز بام ایران در برابر روزگار سرخ دشت‌های وطن!

    در بهمن‌ ماهی که گذشت، در حالی که سبزها در شهرکرد کولاک کرده‌اند؛ سرخ‌ها تقریباً همه‌ی مواضع خود را در رفسنجان بازپس‌گرفتند … و این البته همه‌ی ماجرا نیست! چه، بر بنیاد آخرین ستاده‌های به دست آمده از پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان مربوط به مهر تا پایان بهمن 1388 ریزش‌های آسمانی کشور کاهشی قابل توجه را نشان می‌دهد. به نحوی که مجموع بارندگی در 78 درصد از مساحت کشور کمتر از میانگین دراز مدت بوده و خشکسالي خفيف تا بسيار شديد در این مناطق حاکم شده است (نمودار شماره 1). این نواحی در بیشتر قسمت‌های کشور به استثنای بخش‌هایی از شمال غرب و غرب کشور دیده می‌شود. در حقیقت اگر از بام ایران –  شهرکرد و بروجن و مناطق همجوارش در استان چهارمحال بختیاری – که همچنان روزگاری رؤیایی را سر کرده و میزان دریافت ریزش‌های آسمانی‌اش بیش از 60 درصد میانگین درازمدت است، بگذریم؛ در دیگر نقاط کشور، رؤیای سبزی را نمی‌توان دید! هرچند همچنان استان‌هایی چون همدان، آذربایجان شرقی، کرمانشاه، اردبیل و زنجان از لذت ترسالی خفیف (افزایش کمتر از 20 درصد نرمال) بهره‌مند هستند، اما چنین بهره‌مندی لرزانی نمی‌تواند پشتوانه‌ی مناسبی تا انتهای سال آبی محسوب شود. به خصوص اگر یادمان باشد که مثلاً در استانی همچون خوزستان که تا پایان دی‌ماه همچنان با ترسالی هم‌آغوشی می‌کرد، چگونه دوباره کابوس خشکسالی را نزدیک‌تر از هر زمان دیگری به خود احساس می‌کند؛ کابوسی که می‌دانم برای مردم محروم دغاغله، گطیش و حموله می‌تواند تحمل‌ناپذیر باشد. نکته‌ی نگران‌کننده‌ی دیگر کاهش ریزش‌های آسمانی به صورت برف است که حتا میزان آن در بام ایران و یا در ارتفاعات کندوان نیز بسیار ناامید‌کننده می‌نماید، رخدادی که آشکارا توان ذخیره‌سازی اندوخته‌های آبی قابل شرب و کشاورزی کشور را در سال 1389 به چالش خواهد کشید.

    در مجموع خشکسالی بسیار شدید (کاهش بیش از 60 درصد از بارش نرمال) به طور پراکنده در شهرستان‌هایی مانند خوروبیابانک، رفسنجان و بندرعباس دیده شد که مساحتی در حدود 5 درصد از کشور را اشغال کرده‌اند. شهرستان‌های مشهد (خراسان رضوی)، نهبندان(خراسان جنوبی)، بیارجمند (سمنان)، رباط(یزد)، زهک و زابل(سیستان و بلوچستان)، شهربابک (کرمان) و جاسک (هرمزگان) شاهد خشکسالی شدید (کاهش 45 تا 60 درصد بارش نرمال) طی این مدت بوده‌اند. در بخش‌هایی از شرق کشور (تربت جام، سبزوار و کاشمر واقع در خراسان رضوی)، قسمت‌هایی از استان تهران(فیروزکوه)، بخش‌هایی از استان‌های سمنان(گرمسار)، یزد (طبس و یزد)، کرمان (انار و سیرجان و جیرفت)، فارس (داراب، شیراز، زرقان و فسا)، سیستان و بلوچستان (چابهار)، هرمزگان(میناب)، استان اصفهان( نطنز، گلپایگان و کاشان) و مازندران(رامسر)، خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال) را پشت سر گذاشته‌اند.
    امّا گستره‌ی وسیعی از کشور(۴۸.۶ درصد) در شرایط خشکسالی خفیف قرار گرفته‌اند که این مناطق شامل کل استان‌های گلستان، ایلام، قزوین وخراسان شمالی، قسمت اعظم استان‌های تهران (تهران و کرج)، بوشهر (بوشهر و کنگان)، مازندران (بابلسر و نوشهر)، لرستان (الیگودرز و خرم‌آباد) و آذربایجان غربی(پیرانشهر، ارومیه و خوی)، بخش‌هایی از استان‌های اردبیل (اردبیل)، گیلان(رشت و منجیل)، اصفهان(نایین)، یزد(بافق)، کرمان(کهنوج)، فارس(سد درودزن و آباده)، سیستان و بلوچستان(سراوان)، خراسان رضوی(قوچان و سبزوار)، خراسان جنوبی(قائن و بیرجند)، مرکزی (ساوه و اراک)، کردستان (مریوان و سقز) و خوزستان (دزفول، بستان و اهواز) بوده است.
    افزایش تا 20درصد از بارش نرمال در قسمت‌های وسیعی از استان‌های آذربایجان شرقی (اهر، مراغه، جلفا)،  کردستان(سنندج) و سیستان و بلوچستان (زاهدان و خاش)، بخش‌هایی از آذربایجان غربی (ماکو)، میانه (اردبیل)، زنجان، کرمانشاه (کرمانشاه و سرپل ذهاب)، بخش‌های وسیعی از همدان (همدان، کنگاور و ملایر)، لرستان (خرم‌آباد و بروجرد)، اصفهان (داران)، خوزستان (بندر ماهشهر)، کرمان (بم، کرمان و بافت) و بخش‌هایی از استان فارس دیده می‌شود.

    شهرستان‌های زنجان، ایرانشهر (سیستان و بلوچستان) و لار (فارس)، افزایش 20 تا 45 درصد از بارش نرمال را شاهد بوده‌اند. افزایش 45 تا 60 درصد بارش نرمال در شهرستان‌های پارس‌آباد (اردبیل) و لردگان (چهارمحال و بختیاری) قابل ملاحظه است. شهرستان شهرکرد (چهارمحال بختیاری) طی این مدت شاهد افزایش بیش از 60 درصد بارش نرمال بوده است.
    در نهایت رفسنجان و بندرعباس با حدود 75 درصد کاهش بارندگی و شهرکرد با 87 درصد افزایش بارش نسبت به میانگین درازمدت به ترتیب کم‌باران و پرباران‌ترین نقاط کشور طی این مدت بوده‌اند.
    مقایسه‌ی میزان بارش دریافتی استان‌های مختلف کشور نسبت به میانگین دراز مدت آن در بازه زمانی ابتدای مهر ماه تا پایان بهمن‌ماه 1388 در نمودار 2 نشان داده شده است. این مقایسه که صرفا بر اساس آمار ایستگاه‌های سینوپتیک و به صورت حسابی محاسبه شده است، تغییرات بسیار شدید میزان بارش دریافتی در استان‌های مختلف را نشان می‌دهد. استان هرمزگان ( ایستگاه‌های بندرعباس، جاسک و بندر لنگه) با کاهش حدود 68 درصد نسبت به میانگین دراز مدت، خشک ترین استان و چهارمحال و بختیاری (شهرکرد، کوهرنگ، لردگان و بروجن) با حدود 36 درصد افزایش نسبت به میانگین دراز مدت، پربارش‌ترین استان است. در مجموع میانگین حسابی آمار بارش ایستگاه‌های سینوپتیک کل کشور از ابتدای مهر تا پایان بهمن ماه سال جاری معادل 193 میلی‌متر است که نسبت به آمار بلند مدت آن (213 میلی‌متر) حدود 9 درصد نقصان داشته است. واقعیتی که نشان می‌دهد، خشکسالی بیشتر دامن مناطقی را گرفته که سهم بارندگی کمتری از کل ریزش‌های آسمانی را را به خود اختصاص می‌دهند.
    به طورکلی این نکته حایز اهمیت است که گرچه از ابتدای سال آبی جاری (مهرماه 1388) تا پایان بهمن ماه برخی از نقاط کشور بارشی بیش از میانگین دراز مدت دریافت کرده‌اند، ولی ارزیابی و تحليل وضعیت خشکسالی فقط محدود به وضعیت حال نیست، بلکه عواملي چون شرايط حاکم بر ميزان رطوبت خاک و ذخاير آب‌هاي سطحي و زير‌زميني سال قبل در تعيين ميزان شدت خشکسالي مؤثر است.  همچنین معضل درجه حرارت و افزایش آن در سال جاری نسبت به سال قبل و کاهش ریزش‌های جامد (برف و تگرگ) حتا در مناطق مرتفع و کوهستانی، سبب افزایش تبخیر بارش‌های دریافتی و در نتیجه کاهش میزان رطوبت خاک، منابع آب و ذخیره آب سدها به طور قابل توجهی می‌گردد. یعنی: در مجموع اثرات مخربی که خشکسالی سال‌های 86 و 87 بر بسیاری از بخش‌های کشور داشته، همچنان به قوت خود باقی است.

    وضعیت خشکسالی استان اصفهان تا پایان بهمن ماه 1388


    بررسی نقشه وضعیت خشکسالی استان اصفهان تا پایان بهمن‌ماه 1388 نشان می‌دهد که خشکسالی در این استان وضعیتی کاملاً متفاوت با ایران دارد و درصد مناطقی که در آنها مجموع بارندگی از ابتدای مهرماه تا پایان بهمن‌ماه 1388 کمتر از میانگین درازمدت بوده است به حدود 4/63 درصد می‌رسد. خلاصه‌ای از وضعیت خشکسالی در استان در ادامه ارایه می‌گردد.
    خشکسالی بسیار شدید در ناحیه خوروبیابانک در شرقی‌ترین قسمت استان دیده می‌شود.  بخش‌هایی از شرق و نطنز  در شمال استان شاهد خشکسالی شدید با  کاهش 45 تا  60 درصد از بارش نرمال طی این مدت بوده‌اند. خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45درصد بارش نرمال) در شرق استان در منطقه چوپانان و آران و کاشان در شمال استان قابل مشاهده است. در قسمت اعظم استان (8/44درصد) در بخش‌های انارک، نائین، اردستان، میمه، گلپایگان و خوانسار خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد از بارش نرمال) دیده می‌شود. مساحت قابل توجهی از استان (2/20 درصد) شامل نواحی ورزنه، مورچه‌خورت، چادگان، فریدن، فریدون‌شهر، حنا و سمیرم تا پایان بهمن‌ماه 1388 شاهد افزایش بارشی کمتر از 20درصد از بارش نرمال بوده‌اند. شهرضا، دهاقان، زرین‌شهر، تیران و شاهین‌شهر طی این مدت افزایش بارشی در حدود 20 تا 45 درصد از بارش نرمال را تجربه کرده‌اند. افزایش 45 تا 60 درصد بارش نرمال در  مبارکه، برخوار ، کبوترآباد و اصفهان مشاهده شده است.
    در نهایت خور و بیابانک با حدود 72 درصد کاهش بارندگی و اصفهان با 84 درصد افزایش بارش نسبت به میانگین درازمدت به ترتیب کم‌باران و پرباران‌ترین نقاط استان طی این مدت بوده‌اند.

    پی‌نوشت:
    گفتن ندارد که تداوم بررسی و تحلیل آمارهای خشکسالی کشور را در طول 17 ماهی که به صورت پیوسته ادامه داده‌ام، مدیون احساس مسئولیت سزاوارانه‌ی دکتر مرتضی خداقلی و همکاران سختکوشش در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان می‌دانم.

دست‌مریزاد دکتر جان.

موافق(0)مخالف(0)

۲۱ Comments

  1. محمدعرفان

    استاد واسه من همیشه این نقشه های جای سوال داشته. من با شهر و استان های دیگه کاری ندارم. اما در مورد مازندران و به خصوص بابل و قائمشهر و ساری به صورت تجربی میتونم اظهار نظر کنم.
    کافیست کمی با مردم مازندران صحبت کنید تا متوجه شوید بارندگی که امسال داشتیم در چند دهه گذشته کسی شاهد نبوده. اون وقت چگونه شمال دارای خشک سالی خفیف است؟

    آیا این اطلاعات ربطی به نحوه ی اداره و مدیریت این آب ها توسط ما ندارد؟
    بنده دانشی در این زمینه ندارم اما بارندگی که در این یک سال دیدیم، هیچ گاه شاهد نبودیم.
    امیدوارم این اطلاعات و نقشه ها مثل اطلاعات سازمان آمار ایران نباشد!

    پاسخ:

    جناب عرفان عزیز ... همان طور که اشراف دارید، آمارها متاثر از 5 ماه نخست سال آبی پیش رو هستند و از آنجا که بارندگی بهمن ماه به مراتب کمتر از آذر و دی در مازندران بود، چنین رخدادی پدید آمده است.
    با این وجود، از آقای دکتر خداقلی خواسته ام با بررسی بیشتر، پاسخ سزاوارانه تری به شما بدهند.
    درود ...

    موافق(0)مخالف(0)
  2. دانش

    آقای درویش عزیز‘ بررسی وضعیت آب و هوائی کشور‘ و تاثیر آن بر محیط زیست نواحی مختلف‘ بسیار کارشناسانه و دقیق تنظیم شده است. امیدوارم هر روز‘ بیشتر از روز قبل در کارتان موفق باشید.

    موافق(0)مخالف(0)
  3. درود بر دانش گرامی ...
    زنده باشید. این کمترین کاری است که باید برای وطن انجام دهیم.
    به امید سربلندی بیشتر ایران و ایرانی.
    همیشه دعایتان می کنم ...

    موافق(0)مخالف(0)
  4. محمد جان خسته نباشی؛ مثل همیشه عالی تحلیل کردی هر چند نتایج در دشت های وطن نگران کننده است.
    ای کاش قدر این سبزی در بام ایران به سزاواری آن دانسته می شد!
    دانش عزیز ببین رفیق آسمانی چه توجه ای به دیارمان دارد و ما قدر ناشناس و ناکارآمد در پاسداری از آن ...

    موافق(0)مخالف(0)
  5. من که کاری نکردم ... کار اصلی را مرتضای عزیز و همکارانش در پایگاه خشکسالی اصفهان انجام می دهند.
    درود ...

    موافق(0)مخالف(0)
  6. حسین عبیری گلپایگانی

    جناب درویش با سلام
    جناب درویش دست شما و دوستان شما بابت تهیه گزارش درد نکند شاید باور نکنید من هر روز که به پدر یا بردارم که در یکی از روستاهای گلپایگان ساکن هستند و به کشاورزی مشغولند زنگ می زنم اولین سوال که از آنان می کنم در مورد بارش برف و باران است در گلپایگان به علت اینکه کشاورزی خیلی سنتی و ساده می باشد کشاورزان بسیار متضرر می باشند و اگر وضعیت مثل سال قبل باشد که خدا آخر عاقبت کشاورزان را ختم به خیر کند در ضمن من در صفحه محیط زیست روزنامه همشهری مقاله نوشتم به آدرس ذیل که در آنجا اشاره کردم در سال 1358 این روستا آب های زیر زمینی حتی در چالهای کرسی نیز آمد http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=96417

    موافق(0)مخالف(0)
  7. درود بر حسین عزیز ...
    گلپایگان را به خوبی و به وایطه دوست مشترک مان - حمید - می شناسم. من هم امیدوارم هم قهر آسمان به پایان رسد و هم سامانه کشاورزی سنتی این دیار تغییر محتوایی کند.

    موافق(0)مخالف(0)
  8. محمدعرفان

    از دقت نظر و پاسخ شما ممنونم.

    موافق(0)مخالف(0)
  9. خواهش می کنم جناب عرفان عزیز ... ممنون که دغدغه های مهار بیابان زایی را پی می گیرید.
    درود ...

    موافق(0)مخالف(0)
  10. راضیه

    جناب مهندس درویش عزیز
    از جنابعالی و همکاران محترمتان به خاطر صبر و دقت بی شائبه کمال تشکر را دارم.
    با توجه به وضعیت بحرانی چند سال اخیر ایران و تغییرات اقلیمی که شاهد آن بودیم تحلیل های ارائه شده اطلاعات سودمندی را برای بسیاری از سازمان ها فراهم می‌آورد و این گزارشات می تواند در آگاه کردن مردم خصوصاَ کشاورزان از وضعیت به وجود امده بسیار مفید واقع شود. امیدوارم در آینده نیز شاهد گزارشات و تحلیل های جنابعالی و همکاران محترمتان باشیم.

    پاسخ:

    خوشحالم كه اينگونه بازخوردها را مي بينم. مي دانم كه همكاران عزيز اصفهاني ام نيز چنين احساسي را تجربه مي كنند.
    دست مريزاد.

    موافق(0)مخالف(0)
  11. لیلا

    جناب آقای مهندس درویش
    از اینکه با اطلاع رسانی و تحلیل های به موقع ما را در جریان وضعیت خشکسالی در کشورمان قرار می دهید صمیمانه از شما سپاسگزارم.
    امیدوارم که روزی شاهد روزگاری سراسر سبز در تمام کشور عزیزمان ایران باشیم.

    موافق(0)مخالف(0)
  12. محمود متین

    دست دکتر خداقلی و دوستانشان درد نکند. همین آمارهاست که می تواند مدیران کارآمد و کلان نگر را کمک کند تا برای سال آینده و حتی سال های بعد برنامه ریزی نمایند. تفاوت معنی دار ریزش های جوی از سالی به سال دیگر حتی در یک محل ضرورت مدیریت ریسک بر مدیریت بحران را نشان می دهد. دست شما آقای درویش هم درد نکند که تعهد خود به مردم را در قبال دانشی که فرا گرفته اید فراموش نکرده و با امید به فردائی بهتر در انتشار آمار و اطلاعات و حقایق شبانه روز می کوشید. به امید روزی که مدیریت در راستای توسعه پایدار جنبه عملی به خود گرفته شاید که دلواپسی ما منابع چی ها هم برای نسل های آینده بر طرف گردد.

    پاسخ:
    درود بر جناب مهندس محمود متين عزيز ...
    خوشحالم كه مهار بيابان زايي را مي خوانيد ... اميدوارم بيشتر بتوانم از نظرات ارزشمندتان بهره برم.
    زنده باشيد.

    موافق(0)مخالف(0)
  13. ممنون از لطف و همراهي شما. با اميد سبزتان براي وطن همراه و همدل هستم و هستيم.

    موافق(0)مخالف(0)
  14. علیرضا تیموری

    در مورد گرمای بی سابقه زمستان امسال هنوز اظهار نظری نشده؟

    موافق(0)مخالف(0)
  15. دانشمندان آی پی سی سی در ماه دسامبر سال 2009 پیش بینی کرده بودند که سال 2010 گرم ترین سال ثبت شده در جهان خواهد بود و دمای متوسط آن بیش از 76 صدم درجه سانتی گراد افزایش خواهد یافت.
    آنچه که در ایران و بسیاری از کشورهای آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین در حال رخ دادن است، گواهی است در تایید این مدعا ...
    در ود بر جناب تیموری عزیز.

    موافق(0)مخالف(0)
  16. علیرضا تیموری

    ممنون جناب درویش

    موافق(0)مخالف(0)
  17. خواهش می کنم. کاری نکردم علیرضا خان!
    تشکر برای چیست؟
    درود ...

    موافق(0)مخالف(0)
  18. موفق باشی درویش عزیز
    از پست زیر دیدن کنید مطلب جالبی است
    http://www.forestrysku.blogfa.com/post-18.aspx

    موافق(0)مخالف(0)
  19. ممنون رفیق ... لینک دادم.

    موافق(0)مخالف(0)

دیدگاه خود را بیان کنید