بایگانی ماهیانه: تیر ۱۳۸۶

به یاد رادمردی آرانی

یاد و نام آن فرزند پاکنهاد کویر گرامی باد …

      امروز ۲۹ تیرماه ۱۳۸۶ است و مطابق وعده‌ای که پیش‌تر دادم، می‌خواهم به بهانه‌ی پنجمین سال سخنرانی شور‌انگیز و فراموش‌نشدنی شادروان دکتر حسین عظیمی آرانی، بخش‌هایی از آن سخنان تأمل‌برانگیز را برای خوانندگان عزیز این سطور بازگو کنم تا بدانید و بدانیم که این خاک پرگهر، مأمن و آشیان چه فرزندان نیکوخصال و پاکنهاد و آزادمنشی بوده است.
    یادمان باشد که وی در حالی این سخنان یک‌ساعته را بر زبان آورد که مشغول دوره‌ی دردناک شیمی‌درمانی بود و با این وجود، حاضر نشد بر روی صندلی به سخنرانی بپردازد.
    واپسین نکته آن که، ویرایش گزارش پیش رو را برهم نزدم و ترجیح دادم با همان حال و هوای پنج سال پیش، این روایت را بخوانید. بنابراین، اگر از آن شادروان به گونه‌ای یاد می‌شود که گویی هنوز در بین ما هستند، بدین خاطر است … هرچند باورم این است که حسین عظیمی و اندیشه‌های نابش هنوز می‌تواند در بین ما جاری باشد، اگر …

روایت دکتر حسین عظیمی از توسعه ، اقتصاد و کشاورزی در ایران
تالار اجتماعات سازمان حفظ نباتات- ۲۹/۴/۱۳۸۱

آران کاشان هرگز چنین افتخاری و چنین فرزند پاکنهادی را از یاد نخواهد برد …

     این که چرا نیستیم، آنچه که باید باشیم؟ این که چرا با وجود برخورداری از استعدادهای کم‌نظیر و منابع ناهمتای موجود در کشور، کماکان در مرتبه‌های نازلِ توسعه و تحقیق جای داریم؟ این که چرا نام ایران در شمار معدود کشورهای جهان قرار گرفته که در طول دو دهه‌ی گذشته، پیوسته از درآمد سرانه‌ی مردمانشان کاسته شده است؟ این که …  پرسش‌هایی است که ذهن اغلب دوستداران این آب و خاک را مدتهاست به خود مشغول کرده و در التهاب یافتن پاسخ به تکاپو وا‌داشته است.
     سخنان دکتر حسین عظیمی، اقتصاد‌دان برجسته و استاد دانشگاه که به تازگی مسئولیت سنگین ساماندهی آموزش و پژوهش نیروی انسانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور را نیز پذیرفته و از آمارها و اطلاعاتی دقیق، به‌هنگام و مطمئن برخوردار بود، همان آب سردی است که می‌توانست این عطش پرگداز را، دست‌کم برای مدتی از تب و تاب بیندازد و به آرامش رساند.
    اینک، به پاره‌ای از مهمترین فرازهای سخنان ایشان اشاره می‌شود:  

     نخستین شوک
     ثروت ملی هر کشور، به تنهایی، نه با پول موجود در خزانه‌ی آن،  نه با ابزارها و سخت‌افزارهای آن، نه با اندوخته‌ها و منابع طبیعی آن و نه با میزان دانش‌آموختگان آن می‌تواند سنجیده ‌شود؛ زمان، مهمترین ثروت ملی هر کشور است که اگر بهنگام مورد استفاده قرار نگیرد، برای همیشه از دست رفته تلقی شده و هرگز تجدید‌شدنی نخواهد بود. مملکتی ثروتمند است که بتواند این سرمایه‌ی پرارزش را به درستی، به‌موقع و با بیشترین بهره‌دهی به‌کار گیرد. بنابراین، ایران با جمعیت حدود ۳۰ میلیونی آماده‌ی کار و سرانه‌ی تقریباً ۲هزار ساعت کار در سال، از ثروتی ملی، بالغ بر ۶۰ میلیارد ساعت در سال زمان بالقوه برخوردار است (این ثروت، تقریباً  از همه‌ی کشورهای اروپایی پیشی می‌گیرد؛ با این وجود، ما از همه‌ی آنان فقیرتریم! چرا؟!).

     دوّمین شوک
    تنها حدود ۴۰ میلیارد ساعت را می‌توانیم وارد بازار کار کنیم  و ۲۰ میلیارد ساعت یا یک‌سوّمِ باقیمانده  در همان لحظه‌ی نخست حذف می‌شوند (به دلیل نارسایی‌های ساختاری یا ویژگی‌های فرهنگی، مانند نوع انتظار از کار زنان، مشکلات نظام‌وظیفه‌ی عمومی، بیکاری و …). از ۴۰ میلیارد ساعت موصوف نیز، فقط ۲۷ میلیارد ساعت کار مولد انجام می‌شود. بنابراین، در نخستین گام و بدون وارد شدن به بحث کیفیت کار تولید شده، ما ۵۵ درصد از ثروت ملی خود را در سال از دست می‌دهیم که رقم تکان‌دهنده‌ای در مقیاس جهانی است.
   سهم کشاورزی در این میان، ۷ میلیارد ساعت است (یعنی: کشاورزی اندکی بیش از ۲۵ درصد از ثروت ملی مولد را مصرف کرده و در مقابل اندکی کمتر از ۲۰درصد از تولید ناخالص داخلی را می‌آفریند).

      داستان فرش گل‌ابریشم تبریز
     در بخش فرش دستی، سالانه بیش از ۲ میلیارد ساعت مصرف می‌کنیم. یکی از مرغوب‌ترین، زیباترین و گران‌بهاترین فرش‌های کشور، موسوم به فرش گل‌ابریشم تبریز است که برای خلق هر قطعه‌ی آن یکهزار ساعت زمان لازم است و با پول حاصل از صادرات آن کالایی صنعتی از غرب وارد می‌شود که یک‌ساعت زمان، صرف تولیدش شده است. به بیانی دیگر، کارایی صنعت فرش کشور در بهترین حالت از یک به هزار تجاوز نمی‌کند! بنابراین، من در اینجا به جرأت می‌گویم: هر چه که ما بیشتر در این صنعت سرمایه‌گذاری کنیم و هر چه که این شیوه‌ی سنتی و تکراری قالی‌بافی بیشتر رشد کند، کشور فقیرتر خواهد شد (البته ایشان متذکر شدند که مفهوم سخن وی این نیست که باید صنعت فرش‌بافی را به کل تعطیل کرد، بلکه می‌بایست سازوکاری اقتصادی برای این میراث فرهنگی خویش ابداع نمود. به عنوان مثال، کاری که اسکاتلندی‌ها با صنعت سفالگری خود کرده، آن را به ارزش واقعی خویش رسانده و پایداریش را نیز در طول زمان تضمین کردند).  

     سومّین شوک 
    در خوشبینانه‌ترین برآوردها، درآمد سرانه‌ی ایران را برای سال ۲۰۰۲ بیشتر از ۱۵۰۰ دلار تخمین نمی‌زنند، این در حالی‌است که درآمد سرانه‌ی سوئیس با ۴۰ هزار دلار، ژاپن با ۳۹ هزار دلار و آمریکا با ۳۸ هزار و ۷۰۰ دلار در مکان‌های نخست سال جاری (۲۰۰۲) پیش‌بینی می‌شوند. جالب است که دو کشور ثروتمند جهان، یعنی سوئیس و ژاپن در شمارِ ممالکی محسوب می‌شوند که از کمترین و ضعیف‌ترین منابع طبیعی غیر‌قابل تجدید در جهان برخوردارند. همچنین میانگین کل درآمد سرانه‌ی شهروندان جهان صنعتی را برای سال ۲۰۰۲، حدود ۳۲۵۰۰ دلار تخمین می‌زنند. این میانگین نشان‌دهنده‌ی متوسط استعداد تولید درآمد در سال جاری نیز معرفی شده است؛ یعنی: ایرانیان نیز می‌توانستند به جای ۱۵۰۰ دلار، از درآمدی نزدیک به ۲۲ برابرِ این مقدار برخوردار باشند که البته برخودار نیستند!

     چهارمین شوک
     با این درآمد سرانه، جامعه‌ی ایران می‌تواند – در بهترین حالت – ۸۰ تا ۸۵ درصد از نیازهای معیشتی خود (نیازهای امروز)، ۵۰ تا ۵۵ درصد از نیازهای سرمایه‌گذاری خود (نیازهای فردا) و تنها ۳۷ درصد از نیازهای آموزشی خود (نیازهای پس‌فردا) را تأمین کند، که تبعات رخدادِ سوّم از همه خطرناک‌تر است. به عبارت دیگر، با چنین روندی، انتظار داریم که شرایط زیست در این کشور پیوسته دشوارتر شده و دورنمای آبادانی و بهبود تیره‌تر گردد.

     چرا به این روز افتاده‌ایم؟!
    مطابق یکی از تعاریف پذیرفته شده از توسعه، « فرآیند کشف و بومی‌کردنِ توانایی، برای استفاده از ظرفیت تاریخی را توسعه گویند.» با این تعریف، کشوری مانند کویت، به رغم برخورداری از درآمد سرانه‌ی بالای ۲۰هزاردلاری، یک کشور توسعه‌یافته محسوب نمی‌شود، چراکه سازوکاری برای بومی‌کردن توانایی‌های برخوردار از آن که همگی وامدار مخازن نفتی است، از خود نشان نداده است. در مقابل کشوری مانند آلمان یا ژاپن به رغم ویرانی کامل زیرساخت‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی‌شان در طول جنگ جهانی دوّم، دوباره به صدر ثروتمند‌ترین کشورهای جهان باز‌می‌گردند، چرا که دانایی در آن کشورها سرمایه‌ای ملی‌ تلقی شده و در فرهنگ آنان ریشه دوانیده است. در اینجا به تعریف دیگری از توسعه می‌رسیم؛ مطابق این تعریف، « توسعه در هیچ کشوری اتفاق نمی‌افتد مگر آنکه در آن کشور مبانی اندیشه‌ای و سازمانی دنیای قدیم، دچار تحول و نوسازی کامل شود.»
     چنین است که انتظار نمی‌رود در جوامعی که هنوز بر اساس مبانی دنیای قدیم، یعنی فرمان (Command) و سنت (Tradition) اداره می‌شوند، بتوان شاهد توسعه‌ای واقعی و درخور بود. درعوض، در جوامع توسعه‌یافته شاهد حذف کامل این دو شاخص و جایگزینی آنها با دو مؤلفه‌ی جدید به نام‌های  علم(Science) و عقل(Intellect)  هستیم. بنابراین، نظامی می‌تواند ادعای مردم‌سالار (دموکراتیک) بودن کند که مشروعیت علم را به معنای واقعی کلمه و در تمامی سطوح و آحاد آن پذیرفته باشد. در چنان نظامی، بدیهی است که تنها اخذ تصمیم در مورد موضوعاتی، به حوزه‌ی عمل مجالس قانونگذاری کشیده می‌شود که علم در مورد آنها به نتایج قطعی نرسیده باشد. چه، در مسایل قطعی علمی، رجوع به آرای مردمی، نوعی بی‌خردی معنا می‌شود. در چنین فضایی، دولت بزرگ، دولتی بازدارنده و غیرعلمی به حساب می‌آید. درعوض، دولت کوچک ولی مقتدر که به فضاهای خصوصی و عمومی شهروندانش حرمت می‌نهد؛ دولتی مولد و علمی محسوب می‌شود. این درحالی است که در دنیای قدیم، اساساً دو نوع فضا بیشتر وجود نداشته است: فضای خصوصی و فضای حکومتی. اما در دنیای جدید، دولت‌ها و حکومت‌ها با تفویض اختیارات خود به شوراهای شهری و روستایی، انجمن‌های محلی و تشکل‌های تخصصی یا صنفی، عملاً با محدود کردن فضای حکومتی، به زایش و گسترش فضای جدیدی به نام فضای عمومی کمک کرده‌اند که قوانین آن توسط خود شهروندان تنظیم شده و به اجرا درمی‌آید. این فضا، فضایی مولد و رقابت‌پذیر بوده و به موازات بالندگی و تکامل بیشتر آن، کارایی ملی نیز افزایش می‌یابد. میدان عمل آزادی، به ویژه آزادی‌های اجتماعی نیز در چنین فضایی فرصت بروز و شکوفایی پیدا می‌کند. از این رو، در حکومت‌هایی که ادعای مردم‌سالاری و پایبندی به اصول دموکراسی را مطرح می‌کنند، امّا در عمل مطابق دنیای قدیم اداره شده و اعتقادی به فضای عمومی ندارند، نمی‌توان شاهد رشد و تکامل آزادی و خلاقیت‌های فردی و اجتماعی بود. در کشور ما نیز فارغ از گرایش‌های سیاسی چپ و راست، می‌توان به وضوح مشاهده کرد که منش حکومتی دنیای قدیم و جدید تا چه میزان در روح و شخصیت این گرایش‌ها نفوذ دارد. به بیان دیگر، نه گرایش چپ و به اصطلاح اصلاح‌طلب را می‌توان کاملاً متعلق به دنیای جدید دانست و نه این امکان وجود دارد که گرایش راست یا محافظه‌کار را تماماً در اردوی دنیای قدیم جا داد.

    چه باید کرد؟
    در توسعه، سرمایه‌گذاری اولویت نخست نیست، هر چند که بدون آن، توسعه‌ای اتفاق نخواهد افتاد. توسعه در گرو دانش و دانایی ملی است و اولویت نخست، پرداختن به حوزه‌ی اندیشه و نهادینه‌کردن نگرش علمی است. بنابراین، توسعه را می‌بایست از مدارس ابتدایی آغاز کرد. همانجایی که نونهالان ما برای نخستین بار با کتاب و قلم و دانش آشنا می‌شوند. باید کاری کرد همانگونه که نسبت به شنیدن واژگانی همچون: محبت، عشق، جوانمردی، گل، دوستی و نظایر آن احساس خوبی را تجربه می‌کنیم، کودکان‌مان را به گونه‌ای بپرورانیم که واژگانی چون علم و کتاب را نیز با همان احساس حرمت نهند و دوست بدارند. نباید با ترس از نمره، گرفتن امتحانات متعدد و وادار کردن آنان به انجام تکلیف‌های سنگین شبانه، بلایی به سر آنان آوریم که به مجرد فارغ‌التحصیل شدن، برای همیشه با کتاب و مطالعه و دانش‌اندوزی خداحافظی کنند. به همین دلیل است که در برخی کشورهای  شمال، نظیر انگلستان، تا ۱۳ سالگی اصولاً از دانش‌آموزان امتحانی گرفته نمی‌شود و کلاس‌های آنان به کلاس‌های هفت‌ساله‌ها، هشت ساله‌ها و … تقسیم می‌شود.

    در حاشیه‌ی مراسم
   – آقای مهندس میلانی، مدیرعامل بانک تجارت و رئیس انجمن دانش‌آموختگان دانشکده‌های کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، به عنوان میزبان مراسم، پس از پایان سخنان دکتر عظیمی (که دقیقاً یک‌ساعت به طول انجامید)، در حالی که آشکار بود به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است، اعلام کرد: طرح برخی مباحث در این نشست بی‌شک به جسارتی نیاز داشت که تنها در وجود شخصیتی چون ایشان(دکتر عظیمی) به چشم می‌خورد. امیدوارم که تمامی مسئولین از اندیشه‌ها و نظریات این استاد گرانقدر بیش از پیش بهره‌ برند. وی ادامه داد: امروز براین باور راسخ‌تر شدم که نیاز امروز ما تربیت متخصص در حوزه‌ی علوم انسانی است نه معماری، پزشکی، مهندسی و نظایر آن. او نقل قولی از مهندس وکیلی – یکی از پیشکسوتانِ به نام این رشته – کرد که صبح امروز در دفتر کار آقای دکتر قره‌یاضی، ریاست (وقت) سازمان تحقیقات کشاورزی، گفته بود: اگر می‌توانستم، حتماً فرزندم را از مطالعه‌ی معماری بازداشته و به مطالعه‌ی علوم انسانی ترغیب می‌کردم. جالب است که پیش از شروع سخنرانی‌ی دکتر عظیمی، آنجا که دکتر یوسف قریب – یکی از معاونان اسبق وزارت کشاورزی در دهه‌های گذشته (سردبیر کنونی ماهنامه دهاتی) – به معرفی سخنران پرداخته بود، به همین وجه از شخصیت وی اشاره کرد: «او که در ۱۶ سالگی، به عنوان دانشجوی ممتاز راهی دانشگاه شده بود، به‌رغمِ اصرار همه‌ی اطرافیان برای ادامه‌ی تحصیل در یکی از رشته‌های پزشکی یا مهندسی، به یکی از رشته‌های علوم انسانی یعنی اقتصاد روی آورد.»   
    –  دکتر عظیمی در فرازی از سخنان خویش – آنجا که به چالش‌های فراروی بخش کشاورزی اشاره کرده و از این که هنوز مدیران مسئول این بخش به ویژه در استان‌ها، نمی‌دانند که ظرفیت تاریخی کشور در این حوزه چقدر است و ما به چند نفر کشاورز و چه مقدار و نوعی از تولید نیاز داریم، اظهار تعجب می‌کرد – گفت: نخستین ضربه‌ای که بخش کشاورزی در این مملکت خورد، آن است که فضایی درست کردیم تا ذهن‌های خلاق از بخش کشاورزی خارج شده و دیگر بدان جذب نشوند.
     –  یکی از شرکت‌کنندگان پس از پایان مراسم، پرسشی در گوشی را بدین مضمون از دکتر عظیمی پرسید: «اگر ثروت ملی متناسب با شمار جمعیت باشد، بنابراین کشوری که جمعیت بیشتری دارد، ثروتمند‌تر بوده و با این حساب، شما بر شتاب زاد و ولد انسانی مهر تأیید می‌زنید!» دکتر در پاسخش گفت: « اگر در کشور ما ۱۰۰ میلیارد ساعت زمان بالقوه هم وجود داشت، ساختارها و سازو کارهای آن اجازه‌ی استفاده‌ی بیشتر از ۲۷ میلیارد ساعت را نمی‌داد، رشد جمعیت و شمارِ شهروندان هنگامی مفید است و ثروت ملی تلقی می‌شود که امکان بکارگیری آنها در سازو کار تولید ملی مهیا باشد.»
– حضور چشمگیر محققان پیش‌کسوت و کارمندان بازنشسته‌ی وزارت متبوع، کاملاً محسوس می‌نمود. گویا جوانان را دیگر چنین نشست‌هایی جذب نمی‌کند (یکی دیگر از بازخوردهای نظام آموزشی بیمار کنونی)!

شادروان دکتر حسین عظیمی

 

    مؤخره
   ۱- چند ماه پس از آن سخنرانی شورانگیز و صادقانه، روزی دکتر قریب به من گفت: درویش! نسخه‌ای از گزارشی که از مراسم آن روز نوشتی را به دکتر عظیمی دادم و او پس از خواندن آن گزارش به من زنگ زد و گفت: خوشحالم که چنین شنوندگانی آن روز در سخنرانی من حاضر بودند و پیام آن سخنان را به خوبی درک کرده‌اند.
  ۲- یاد آن بزرگمرد را گرامی می‌داریم و از سویی خوشحالم که امروز در میان ما نیست! در میان ما نیست تا ببیند سازمانی که برای اعتلای آن، خون دل‌ها خورد (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، اینک کاملاً فروپاشیده و منحل شده است …

سد آسوان ؛ متهم شماره یک بیابان‌زایی در مصر!

نمای هوایی از سد عظیم آسوان مصر - روی تصویر کلیک کنید.

در کامنت پست قبلی، مدیر محترم وبلاگ ارزشمند آلماگل، فرموده‌اند: «درخصوص سد عظیم آسوان با شما هم رای نیستیم. گویا منابع علمی در دسترس شما در باره این سد جامع و کامل نیست.»
از این رو، برای آگاهی علاقه‌مندان و تنویر افکار عمومی، به ویژه آن دوست عزیز و نیز مرد خاکی گرامی که ظاهراً شیفته‌ی کلام زیبای چرچیل شده و از مفهوم خطرناک نهفته در پشت آن، غفلت ورزیده است، توجه شما را به مرور دریافت‌های زیر جلب می‌کنم:
۱- بیش از ۱۳ سال پیش یعنی در سال ۱۹۹۴ میلادی، نمایندگان ۳۲۶ گروه و اتحادیه‌ی تخصصی مردم‌نهاد از ۴۴ کشور جهان، طی بیانیه‌ای که از آن با عنوان «میثاق مانیبلی» یاد می‌شود، از بانک جهانی خواستند تا دیگر برای احداث سدهای بزرگ وامی را به هیچ کشوری اختصاص ندهند (بانک جهانی یک میلیارد دلار برای ساخت سد آسوان هزینه کرده است)؛ چرا که هیچ تحلیل مستقل یا شاهدی برای نشان دادن این که هزینه‌های مالی، اجتماعی و زیست‌محیطی ۵۰۰ سدی را که آن بانک در ۹۲ کشور جهان ساخته و یا در ساختش مشارکت مالی داشته، با فواید تحقق یافته‌ی آنها هم‌ارز باشند، وجود ندارد.
۲- سه سال بعد، یعنی در مارس ۱۹۹۷، در شهر کوریتیبا برزیل بیانیه‌ی مشابه ای به امضای نمایندگان ۲۰ کشور دیگر رسید.
۳- تا پیش از ساخته شدن سد آسوان، رود نیل سالانه ۱۲۴ میلیون تن رسوب را به مدیترانه می‌برد و نزدیک به ۱۰ میلیون تن رسوب را نیز در دشت سیلابی باریک و دلتایی که خانه‌ی همه‌ی مردم مصر است، انباشت می‌کرد؛ جایی که کشاورزی و زراعت حرف اوّل را می‌زد. امروزه امّا بیش از ۹۸ درصد از رسوبات نیل، در مخزن بزرگ سد آسوان تلمبار می‌شود. بسیاری از دانشمندان بر این باورند که از دست رفتن این لای (سیلت) – که ازت چندانی ندارد، اما سرشار از سلیس، آلومینیوم، آهن و سایر عناصر حیاتی است – پیامدهای جدی در کشاورزی مصر داشته است و نیاز به کودهای شیمیایی را به نحوی گسترده و نگران‌کننده افزایش داده است. این در حالی است که در گذشته این سیلت و گل و لای نهشته شده می‌توانست سالی یک میلیمتر به عمق خاک کشاورزی و بسیار مرغوب دلتای مصر بیافزاید. اما اینک افت حاصلخیزی خاک، یکی از شدیدترین اشکال بیابان‌زایی را در منطقه آفریده است. افزون بر آن نرخ عقب‌نشینی دلتای حاصلخیز مصر، که از سال ۱۹۶۶ تا ۱۹۹۱ به ۲۰ متر در سال می‌رسید، نزدیک به دو دهه است که به سالی ۲۴۰ متر افزایش یافته است!
۴- در باره‌ی بحران شوری در دلتای مصر ناشی از احداث سد آسوان می‌توانید به مقاله‌ی تکان‌دهنده‌ی زیر که در شماره ۳۰ آوریل ۱۹۹۳ مجله معتبر ساینس (شماره ۲۶۰) منتشر شده است، نظری بیاندازید:
Impact of Irrigation Control Works on the Nile Delta Coast after the Construction of High Aswan Dam.
افزون بر آن لینک‌های زیر نیز می‌توانند به دانستگی جنابعالی در خصوص فجایع ناشی از احداث سد‌های بزرگ مخزنی، به ویژه آسوان کمک کند:
۱- The southeastern Mediterranean ecosystem revisited: Thirty years after the construction of the Aswan High Dam.
۲- The Nile in Crisis.
۳- Dams & Fish.
۴- Silenced Rivers.

لطفاً امضا کنید.

خطری که آب‌سالاران بنیاد‌گرا برای پایداری زیست دارند!

آیا پیش‌بینی چرچیل تحقق یافته است؟!!

«یک روز، هر قطره از آبی که در دره نیل می‌ریزد و جاری می‌شود، دوستانه و به تساوی میان مردم رودخانه تقسیم خواهد شد و خود نیل شکوه‌مندانه خواهد مرد و هرگز به دریا نخواهد رسید.»
وینستون چرچیل، ۱۹۰۸
چرچیل راست می‌گفت! پول نیل را سرانجام جمال عبدالناصر با احداث سد غول‌پیکر آسوان، سر سفره‌‌ی مردم آورد! و اینک چیزی جز زمین‌هایی از همیشه شورتر، لم‌یزرع و مسموم، با کمترین زیستمند گیاهی و جانوری برای مصری‌های ساحل‌نشین باقی نمانده است. در عوض مالاریا کماکان بیداد می‌کند و …
به جرأت می‌توان گفت: فرجام نامیمون ساخت بیش از ۴۰ هزار سد توسط حمایت آب‌سالاران بنیادگرایی (fundamentlist hydrocrasts) که با غرور تمام به جنگ قوانین طبیعی رفتند، هیچ زمان چون امروز ملموس و قابل درک نبوده است.

یادمان باشد:
افراط‌‌گرایی در هر حوزه‌ای می‌تواند خطرناک باشد، حتا در صنعت آب و حتا در محیط زیست (اکولوفاشیست‌ها یا خمرهای سبز). این فقط افراط گرایی مذهبی و بن‌لادنیسم نیست که می‌تواند بحران بیافریند!
برای همین است که اینک دولت فدرال آمریکا تصمیم گرفته تا به تخریب سدهای بزرگ خویش همت گمارد. افزون بر آن، حدود ۱۶ هزار کیلومتر از بخش‌های حساس رودخانه‌های این کشور، زیر پوشش قانون مصوب سال ۱۹۶۸ «حیات وحش و چشم‌اندازهای رودخانه‌ای»، در شرایط جریان آزاد و طبیعی نگهداشته شده‌اند.
امّا در این سوی آب، سیاست رسمی آب‌سالاران حکومتی این است که تا ۱۰ سال دیگر نگذاریم یک قطره‌ی آب وارد دریاهای آزاد شده یا به چالاب‌های داخلی کشور بریزد و همه را مهار کنیم!!
در این ارتباط بیشتر خواهم نوشت …

هری پاتر هم به مقابله با جهان‌گرمایی رفت!

ناشر کتاب هری پاتر با شمارگان میلیونی‌اش به جمع جهان‌گرما ستیزان پیوست! اما ما …

ناشر جلد هفتم از کتاب پرطرفدار هری پاتر، ابتکاری ارزشمند به خرج داده و برای مقابله با کاهش ارزش‌های غیرقابل تبادل جنگل‌های سوزنی برگ کانادا، تا ۶۵ درصد از حجم کاغذهای مصرفی خویش را از نوع قابل بازیافت استفاده کرده و توانسته در این راه، مهر تأیید انجمن جهانی نظارت بر جنگل را نیز اخذ کند. همچنین با کاربست این رویه ارزشمند، نه‌تنها اتهام تشدید جهان‌گرمایی را از خود زدوده، بلکه – به قول مجتبی مجدیان عزیز – می‌تواند خود را طلایه‌دار و آغازگر تحولی عظیم در صنعت چاپ بداند.

 

اگر بتوان رنگی سبز به شخصیتهای مورد علاقه کودکان داد، خود می‌تواند کاری ارزشمند و زیست‌محیطی به شمار آید.

امید که این الگو در بین ناشرین وطنی نیز مورد استقبال قرار گرفته و گسترش یابد.

ضیافتی کویری با طعم نمک!

     پرداختن به کویر و جاذبه‌های ناهمتایش اخیراً چنان مورد توجه مقامات دولتی واقع شده و در دستور کار ایشان قرار گرفته که حتا اقدام به تشکیل «شورای هماهنگی توسعه پایدار مناطق کویری با ریاست معاون نخست رییس جمهور» شده است. شورایی که آشکارا بخشی از وظایف و اختیارات آن با قانون اقدام ملی مقابله با بیابان‌زایی و کمیته‌ی عالی متاثر از آن موازی می‌نماید!
    در این باره البته سخن فراوان است که ترجیح می‌دهم پس از روشن شدن ناسازه‌ها و چالش‌های قانونی موجود، در باره‌ی آن بیشتر بنویسم.
    تا آن زمان، خوانندگان عزیز این سطور را دعوت می‌کنم به تماشای مناظری بدیع و ناهمتا از چندضلعی‌های مشهور دریاچه‌ی نمک قم، در حاشیه‌ی شمالی کویر زیبای مرنجاب.

چند ضلعی هاتنهایی!می دانید دلیل چند ضلعی شدن چیست؟البته این یکی در ۲۵ کیلومتری شمال شرق شهداد است.

تجاوزی دیگر به خلیج همیشه فارس!

الهه مرگ در خلیج فارس! - با سپاس از علیرضا مجدیان

      گمان برم همه‌ی آنها که امشب – ۲۵ تیرماه ۸۶ – چون نگارنده بیننده‌ی بخش خبری ۲۲ شبکه‌ی سوّم سیما بودند، از دیدن و شنیدن آخرین خبر پخش شده، سخت نگران، خشمگین و ناراحت شدند. نه به این دلیل که چرا باز هم صنعت افسارگسیخته‌ی ناپایدارکننده‌ی سرزمین، دسته‌گلی جدید به آب داده و فاضلاب بسیار آلوده‌ی نیروگاه بندرعباس در کمال آرامش، تا آخرین لیترش در آب‌های نیلگون خلیج فارس رها شد؛ نه حتا به دلیل آن که حجم این فاضلاب چنان بود که توانست حاشیه‌ی ساحل را تا عرض ۸ کیلومتر (بله درست می‌بینید و می‌خوانید: ۸ کیلومتر!!!) کاملاً آلوده سازد و رنگ تیره‌ی خود را به نیلگون فیروزه‌ای خلیج فارس تحمیل کند و باز نه صرفاً به این دلیل که چه کسی جوابگوی مردمی خواهد بود که از فردا، گوشت ماهی‌های آلوده‌ی همین دریا را خواهند خرید و به عنوان مرغوب‌ترین و کم‌خطر‌ترین ماده‌ی غذایی مصرف خواهند کرد!!
    آری، افسوس و نگرانی و خشم و حیرت بیشتر من از عملکرد سهل‌انگارانه و بی‌تفاوت مسئولین خبری سیما است که چگونه از این خبر دردناک که – در صورت رخ دادن در هر کشوری – می‌تواند تا بالاترین مقام مسئول را به دادگاه کشاند، چنین سرد و خاموش و بی‌تفاوت و در حد آخرین خبر! گذشتند. یعنی نمی‌شد، دوربین را به میان مردم و مسئولین بندرعباس برد و از چرایی این حادثه، گزارش مستندتری تهیه کرد؟! این خبر، به اندازه‌ی حمله‌ی نیروهای پاکستانی به مسجد سرخ در اسلام‌آباد، یا افزایش قیمت برای سر بن‌لادن، یا گشت‌زنی المپیادی‌های فیزیک در خیابان‌های اصفهان نمی‌ارزید؟!

    هموطن عزیز من!
    این دیگر محیط زیست نیست که بی‌ارزش است؛ این جان انسان‌هاست که نشان می‌دهیم حرمت آن برای ما از ارزش خبری کمتری برخوردار است تا نمایش خوردن موش‌ها توسط چینی‌ها یا ملاقات بلندترین و کوتاه‌ترین مردان جهان که در چندین بخش خبری مرتب تکرار شد! 
     

روی عکس کلیک کنید.

فجایعی مانند فاجعه میناماتا در ژاپن که به دلیل تخلیه جیوه و فلزات سنگین حاصل از صنایع پتروشیمی در آب مورد استفاده مردم در دهه های ۵۰ و ۶۰ میلادی رخ داد نمونه های تلخی از گسترش صنایعی چون پتروشیمی است.

 

    فرازنای کلام آن که
   عشق به خلیج فارس، تنها نباید به حساسیت در حفظ پسوند «فارس» خلاصه شود؛ اگر عاشقانه و مسئولیت‌شناسانه و مقتدرانه به تمامیت ارضی خویش و نام ایرانی این پهنه‌ی نیلگون آبی، باور داریم، باید نشان دهیم که از هر نوع تجاوزی به این خلیج مقدس و ارزشمند، دفاع کرده و نخواهیم گذاشت تا کیفیت آب آن و حیات زیستمندان ارزشمندش دچار تهدید و تحدید شود. باور کنید، این فقط ناو آمریکایی وینسنت نیست که می‌تواند به آبهای خلیج فارس تجاوز کند؛ مدیریت نابخردانه‌ی ما در رعایت آموزه‌های بنیادین زیست‌محیطی در صنایع مستقر در کرانه‌های این پهنه‌ی آبی، در بندر ماه‌شهر، در عسلویه، در بندعباس، در بوشهر، در … می‌تواند به مراتب  تجاوزی دردناک‌تر به شمار آید.

همین.

     احتمال فاجعه‌ای مشابه در ژاپن
     در ژاپن به فاصله چند ساعت دو زلزله قوی رخ داده است. نخستین زلزله به یکی از بزرگترین نیروگاه‌های هسته‌ای جهان آسیب رسانده و باعث نشت آب آلوده به رادیواکتیو به دریای ژاپن شده است! تارنمای BBC