اگر طبیعت حفظ نشود، مگر چه خواهد شد؟

بهرام سلطانی در سومین بخش از یادداشت بلندش، همان پرسشی را به چالش کشیده که چندی پیش، امام جمعه ارومیه هم طرح کرده و پرسیده بود: اگر دریاچه ارومیه خشک شود، مگر چه می‌شود؟
با هم نگاه خردمندانه و زنهاردهنده بهرام سلطانی را پی می‌گیریم:

مطالعات محیط زیست به طور اعم و محیط طبیعی به طور اخص، بدون هدف و به عنوان فعالیتی در خود و برای خود انجام نمی‌گیرد؛ هدف از انجام این مطالعات و تحقیقات چیست؟ ظاهراً برای آن که بتوان به حفظ طبیعت و مدیریت هر چه بهتر بر عوامل آن دست یافت. البته می‌توان این پرسش را نیز مطرح کرد که اگر طبیعت حفظ نشود و بر عوامل آن مدیریتی صورت نگیرد، چه‌اتفاقی می‌افتد؛ مگر تا به حال که میلیون‌ها هکتار از سرزمین ما نیست و نابود شده – گستره‌های وسیعی از جنگل‌های هیرکانی، جنگل‌های زاگرس، جنگل‌های مانگرو، درخت‌زارها، بیشه‌زارها و استپ‌های ایران مرکزی، ساوانه‌های سواحل جنوب، تالاب‌ها – و تعداد کثیری از گونه‌های گیاهی و جانوری منقرض شده یا در معرض خطر نابودی قرار گرفته‌اند، به کسی آسیبی رسیده یا جامعه چیزی را از دست داده ‌است؟ بود و نبود جنگل‌های هیرکانی یا بود و نبود میش مرغ چه نقشی را در زندگی ما ایفا می‌‌کند که به خاطر حفظ این همه، باید سرمایه گذاری کرد، کارشناس پرورش داد، سازمان‌ها و ادارات مختلف راه‌اندازی کرد، قوانین و مقررات نوشت و با قبول هزینه‌هایی بازهم سنگین، به کشورهای مختلف سفر کرد، در نشست‌های متعدد شرکت کرد، وارد چانه زنی سیاسی – اقتصادی شد، معاهده‌ای را قبول و معاهده دیگری را رد کرد و الی آخر.
سال‌هاست که شیریال کوتاه‌ایرانی و ببرخزری منقرض شده‌اند و چیزی از ما کم نشده ‌است، پس اگر در پی این دو، سیاه‌گوش، کاراکال، میش مرغ، شنگ، رودک و فک دریای خزر نیز از بین بروند، هیچ اتفاقی نخواهد افتاد! مگر همیشه ‌این گونه نبوده ‌است که صیادان دریای خزر خود با چماق بر فرق فک خزری آنقدر ضربه می‌زدند، تا حیوان جان داده و از دریافت سهم مسلم خود از آنچه طبیعت به آن اختصاص داده ‌است، محروم گردد؟
ولی ای کاش درباره ‌این همه، حداقل « فکر می‌کردیم و می‌اندیشیدیم » و از طریق اندیشه به نتایجی از این دست می‌رسیدیم. تفکر و اندیشِدن فرآیندی تولیدی است و در خاتمه‌ آن نظریه‌ای تولید می‌شود که‌ احتمال دارد این نظریه بدان‌جا منتهی گردد که بر همه‌ی جار و جنجال‌های طرفداران محیط زیست خط بطلان کشد و به ‌ادامه بحث‌های بیهوده و اتلاف سرمایه‌های ملی پایان بخشد. ولی اکثریت ما، به جای اندیشیدن به خیال‌پردازی عادت کرده‌ایم و گاه حتا این دو را مرداف یکدیگر قلمداد می‌کنیم. واضح است که بر خلاف اندیشیدن که فرآیندی مولد است، خیال‌پردازی نمی‌تواند راه به جایی برد و محصولی به بار آرد؛ ساختن خانه ‌است، بر روی آب!
به نظر می‌رسد در میان هیاهوی طرح‌های مدیریت، مخالفت‌های عجولانه با حفاظت از طبیعت و ابراز حمایت‌های مملو از احساسات نسبت به آن، اجبار برخی مسئولین و کارشناسان به خودنمایی، مسیرهای واقعاً پُر پیچ و خم اداری و قطور شدن سال به سال قوانین و مقررات محیط زیست، افزایش و کاهش حقوق ماهانه، اضافه کاری، حق اولاد و بسیاری دیگر از این قبیل، صورت اصلی مسأله گُم شده ‌است؛ چرا باید از طبیعت حفاظت کرد؟ هرچند از طرح این پرسش – حداقل در سطح جهان – نزدیک به دویست سال می‌گذرد، ولی به نظر می‌رسد، وقت آن رسیده ‌است که صورت مسأله مجدداً طرح و ریشه‌های آن باز‌نگری شوند. گفتار حاضر در این جهت سازماندهی شده ‌است.

ادامه دارد …