آذربایجان شرقی ترترین و قم خشک ترین‌ها بودند!

سرانجام در واپسین روز از شهریور سال جاری، سال آبی 89-1388 هم به پایان رسید؛ سالی که گزارش تغییرات ماه به ماه آن در این تارنما موجود است و همچنین امکان مقایسه‌ی آن با سال پیش از آن هم وجود دارد.
آنچه که در سال آبی 89-1388 قابل توجه به نظر می‌رسد، وضعیت رؤیایی سر گربه‌نشان ایران، یعنی استان‌های آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل بود که جملگی بیشتر از میانگین درازمدت‌شان از ریزش‌های آسمانی بهره‌مند بودند. در این میان، آذربایجان شرقی با 44.2 درصد بیشتر از میانگین و استان قم با 47 درصد کمتر از میانگین، به ترتیب ترسال‌ترین و خشک‌سال‌ترین سال را در بین استان‌های کشور تجربه کردند. جالب‌تر آن که وضعیت بارندگی در هر سه استان درگیر در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه بین 15 تا 44.2 درصد مطلوب‌تر از میانگین درازمدت منطقه بوده است. با این وجود، نه‌تنها امسال هم وضعیت دریاچه ارومیه بهبود نیافت و بحرانی‌تر هم شد، بلکه در کل کشور هم وضعیت خشکسالی وخیم‌تر از سال گذشته گردید.
در اینجا ضمن قدردانی از دکتر مرتضی خداقلی و همکاران‌شان در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان به پاس دو سال همراهی و هم‌یاری صادقانه و مسئولیت‌شناسانه در انتشار وضعیت ماهانه‌ی خشکسالی کشور، توجه شما را به مشروح گزارش پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان در باره‌ی جمع‌بست سال آبی‌ای که سپری شد، جلب می‌کنم:

وضعیت خشکسالی ایران در سال آبی 1389–1388  (مهر تا پایان شهریورماه)

سرانجام با سپری شدن آخرین ماه از سال آبی 89-1388، یک بار دیگر پرونده سال‌های خشک ایران را می‌بندیم و به امید روزگاری سبز، پرونده جدیدی را می‌گشاییم.
نتایج مطالعات انجام گرفته در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان در طی یک سال آبی و همچنین تجزیه و تحلیل نقشه‌های خشکسالی در این دوره (مهرماه 1388 تا پایان شهریورماه 1389)، متاسفانه نشان می دهد نسبت به سال آبی گذشته (مهرماه 1387 تا پایان شهریورماه 1388) درصد خشکسالی افزایش یافته، هر چند در ظاهر از وسعت خشکسالی در نیمه غربی کاسته شده ولی افزایش قرمزها در نیمه شرقی کشور، تاثیر افزایش بارش مناطق غربی را خنثی کرده و روزگاری خشک را در بیشتر مساحت کشور به یادگار گذاشته است. به طور خلاصه سال آبی 89-88، پاییزی مرطوب و پربارش، زمستانی خشک با درجه حرارت بالا و بهاری متعادل را داشته است. متاسفانه سال آبی 89-88 نتوانست تاثیر منفی و کاهش بارش دو سال گذشته را جبران نماید و حتی بر وخامت کم آبی کشور افزود. مجموع بارندگی در این مدت (تا پایان شهریورماه 1389) در 67 درصد از مساحت کشور کمتر از میانگین دراز مدت بوده و خوشبختانه، وقوع بارش در روزهای پایانی سال آبی سبب شد میزان خشکسالی در حدود 3 درصد نسبت به مردادماه در کل کشور کاهش یابد (نمودار شماره 1). در این ماه نیز گوشه غرب و شمال غربی و دو لکه سبز رنگ در شمال شرق و جنوب شرقی وضعیت ترسالی خود را به مانند ماه‌های گذشته حفظ نموده‌اند، اما باز هم شاهد وضعیت سخت خشکسالی در دیگر نقاط کشور می‌باشیم.

در طول این بررسی جزئیات دیگری از مطالعه نقشه‌های خشکسالی به دست آمد که در ذیل به ‌آن اشاره کوتاهی می‌گردد.
خشکسالی بسیارشدید (کاهش بیش از 60 درصد از بارش نرمال): در سال آبی گذشته (1388-1387) شاهد 0.18 درصد خشکسالی بسیار شدید بودیم و با گذشت یک سال، حدود 5.7 درصد بر مساحت این نوع خشکسالی افزوده شده است، به طوری که حدود 5.9 درصد از سطح کشور را شامل می شود. خشکسالی بسیار شدید نیمه شمالی استان کرمان (انار، رفسنجان، سیرجان، شهر بابک و کرمان)، زابل در استان سیستان و بلوچستان، نهبندان در استان خراسان جنوبی و بافق در استان یزد را در بر گرفته است.

خشکسالی شدید (کاهش 45 تا 60 درصد بارش نرمال):  خشکسالی شدید در حدود 17.5 درصد از سطح کشور را طی این دوره در برداشته و نسبت به سال آبی 88-87 حدود 10 درصد افزایش داشته است. این خشکسالی قسمت هایی از استان یزد (رباط و یزد)، بخش اعظم استان فارس (زرقان، داراب، سد درودزن، فسا، شیراز و لار)، نیمی از استان هرمزگان (بندر عباس و بندر لنگه) و بافت در استان کرمان را شامل شده است.

خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): خشکسالی متوسط از  گوشه شمال شرقی به جنوب کشور همانند نواری، خشکسالی شدید را احاطه کرده است و مساحتی در حدود 17.1 درصد را شامل می‌شود. درصد خشکسالی متوسط نسبت به سال آبی 88-87 مقدار کمی کاهش یافته و نسبت به ماه گذشته نیز کاهش نشان می‌دهد. در استان خراسان جنوبی (بیرجند و قائن)، خراسان رضوی (فردوس)، طبس در استان یزد، استان سمنان (سمنان، شاهرود)، بخش شمال شرقی استان اصفهان (خور و بیابانک)، استان فارس (آباده و اقلید فارس)، استان بوشهر (بوشهر و کنگان)، جاسک و میناب (استان هرمزگان)، استان کرمان (بم و جیرفت) و زاهدان در استان سیستان و بلوجستان شاهد این نوع خشکسالی می‌باشیم.

خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی درصد قابل ملاحظه‌ای از کل ایران را در بر می‌گیرد و 26.7 درصد از مساحت کشور را شامل می‌شود. در بخش اعظم استان خراسان رضوی (تربت جام، سبزوار، سرخس، فردوس، کاشمر و مشهد)، بخش شمالی استان سمنان (بیارجمند)، بخش اعظم استان گرگان، استانهای تهران و قم، بخش شمال و شمال غرب استان اصفهان (اردستان، داران، کاشان، گلپایگان، نایین و نطنز)، نیمه غربی استان خوزستان (آبادان، اهواز و بستان)، استان سیستان و بلوچستان (خاش و سراوان)، کهنوج در بخش جنوبی استان کرمان و یاسوج، خشکسالی خفیف مشاهده می‌شود.

خلاصه وضعیت خشکسالی ایران در سال آبی 1389-1388 (مهرماه تا پایان شهریورماه)

    مجموع بارندگی کشور در سال آبی 89-88 تا پایان شهریورماه 237 میلی‌متر
    میزان بارندگی سالانه دراز مدت کشور 229.2 میلی متر
    میزان افزایش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت 2.38 درصد
    بالاترین درصد خشکسالی: ایستگاه بندرعباس و نهبندان با 70.6 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    بالاترین درصد ترسالی: ایستگاه مرند (آذربایجان شرقی) با 91.7 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    پرباران و کم باران ترین استانها: استان آذربایجان شرقی با 44.2 درصد افزایش بارش نسبت به میانگین دراز مدت و استان قم با 47 درصد کاهش بارش نسبت به میانگین دراز مدت به ترتیب پر بارش ترین و کم‌بارش ترین استانهای کشور هستند.
    وضعیت خشکسالی: خشکسالی به مانند ماه گذشته وضعیت خود را کماکان حفظ کرده، به طوری که خشکسالی در بخش اعظم نیمه شرقی کشور و ترسالی در بخش غربی و شمال غربی مشاهده می‌شود. همچنین مناطقی با مجموع بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت نسبت به ماه گذشته (مردادماه 1389) 3.47 درصد کاهش داشته است.

شرح وضعیت خشکسالی استان اصفهان در سال آبی 1389-1388 (مهرماه  تا پایان شهریورماه)

نتایج آخرین پایش خشکسالی از مهرماه 1388 تا پایان شهریورماه 1389در استان اصفهان نشان می‌دهد، به رغم این‌که خشکسالی بسیار شدید و شدید در هیچ نقطه‌ای از استان مشاهده نمی‌شود، ولی خشکسالی متوسط را می‌توان در نیمه شرقی استان مشاهده نمود و در جنوبی‌ترین و پرآب‌ترین قسمت استان یعنی شهرستان سمیرم شاهد خشکسالی خفیف می‌باشیم. این در حالی است که بخش غربی و جنوب غربی، از روزگار ترسالی که در ماه گذشته نیز تجربه کرده بودند، بهره می‌برند. متاسفانه در مقایسه با سال آبی 88-87 خشکسالی به طور چشمگیری افزایش یافته و از سرسبزی استان کاسته شده و نیمه شرقی استان را با شرایط سخت خشکسالی مواجه نموده است. به نحوی که مجموع بارندگی در 70.4 درصد از مساحت استان کمتر از میانگین دراز مدت بوده و خشکسالی خفیف تا متوسط در این مناطق حاکم شده است (نمودار شماره 2).

جزئیات حاصل از مطالعه نقشه‌های خشکسالی به شرح ذیل می‌باشد.
خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): در سال آبی 88-87 شاهد 13.9 درصد خشکسالی متوسط در استان بودیم در حالی که در سال آبی 89-88 این مقدار به 23.7 درصد افزایش یافته است. هر چند جای خوشحالی است که این مقدار نسبت به ماه گذشته (مردادماه) در حدود 4 درصد کاهش داشته است. این خشکسالی نیمه شرقی استان (انارک، خور و بیابانک و چوپانان) را شامل می¬شود.

خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد نرمال): خشکسالی خفیف در حدود 47.6 درصد از سطح استان را طی این دوره در برداشته و نسبت به سال آبی 88-87 حدود 18 درصد افزایش نشان می‌دهد. این ناحیه به مانند نواری از بخش شمالی استان به سمت جنوب کشیده شده است به طوری که در نواحی آران، اردستان، حنا، ،سمیرم، کاشان، گلپایگان، میمه، نایین، نطنز و ورزنه شاهد این نوع خشکسالی می‌باشیم.

ترسالی خفیف (افزایش کمتر از 20 درصد نرمال): ترسالی خفیف مانند کمربندی از بخش غرب استان به سمت جنوب کشیده شده است و مساحتی در حدود 28.7 درصد را در بر می‌گیرد که شامل نواحی اصفهان، تیران، چادگان، خوانسار، شاهین شهر، شهرضا، دهاقان، زرین شهر، فریدن، فریدونشهر، فلاورجان، مبارکه، مورچه خورت و نجف آباد می‌باشد.

خلاصه وضعیت خشکسالی استان اصفهان در سال آبی 89-88 (مهرماه  تا پایان شهریورماه)

    مجموع بارندگی استان اصفهان تا پایان شهریورماه 156 میلی‌متر
    میزان بارندگی سالانه دراز مدت استان اصفهان 5/155میلی متر
    میزان افزایش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت 29/0 درصد
    بالاترین درصد خشکسالی: در ایستگاه خور و بیابانک با 34 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    بالاترین درصد ترسالی: در ایستگاه اصفهان با 57.9 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    وضعیت خشکسالی: در بیشتر نقاط استان خشکسالی حاکم می‌باشد و درصد کمتری از استان ترسالی خفیف را شامل می‌شود. همچنین مساحت مناطقی با مجموع بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت نسبت به ماه گذشته (مردادماه 1389) 3.32 درصد کاهش داشته است.

نمودار شماره 3 میزان بارش دریافتی استان‌های مختلف کشور را نسبت به میانگین دراز مدت آن و نمودارهای 4 الی 7 تغییرات بارش را بصورت تجمعی و نیز به تفکیک ماه در بازه زمانی ابتدای مهرماه 1388 تا پایان شهریورماه 1389 نشان می‌دهند. لازم به ذکر است تمامی مقایسه‌های انجام شده بر اساس آمار ایستگاه‌های سینوپتیک و به صورت حسابی محاسبه شده‌اند.