عقب‌نشینی نامحسوس سرخ‌ها در تیرماه!

بررسی تازه‌ترین یافته‌های هواشناسی منتج از نقشه‌های خشکسالی کشور که توسط تیم سختکوش دکتر مرتضی خداقلی عزیز در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان تهیه شده است، نشان می‌دهد که مساحت بخشی از کشور که دریافت ریزش‌های آسمانی آن کمتر از میانگین درازمدت بوده از 67 درصد به 63.2 درصد کاهش یافته است. واقعیتی که نشان می‌دهد، سبزها توانسته‌اند چیزی در حدود 3.8 درصد از اراضی اشغال شده توسط سرخ‌ها تا پایان خردادماه 1389 را در تیرماه، پس بگیرند. این در حالی است که همچنان مجموع بارندگی رخ داده در 10 ماه نخست سال آبی جاری، 8.1 میلی متر بیشتر از مدت مشابه آن در میانگین درازمدت بوده است.
خبری که البته در ادامه خواهیم دید، بازخوردهای مثبتش چندان هم قابل اعتنا و امیدبخش نیست!

خلاصه وضعیت خشکسالی ایران در سال آبی جاری (مهرماه 1388 تا پایان تیرماه 1389)

    میزان بارندگی متوسط کشور تا پایان تیرماه جاری 225.6 میلی‌متر
    میزان بارندگی دراز مدت کشور تا پایان تیرماه جاری 217.5  میلی متر
    میزان افزایش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت 1.15  درصد
    بالاترین درصد خشکسالی: در ایستگاه بندرعباس و نهبندان با 70 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    بالاترین درصد ترسالی: در ایستگاه جلفا (آذربایجان غربی) با 92 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    وضعیت خشکسالی: خشکسالی در بخش اعظم نیمه شرقی کشور و ترسالی در بخش غربی و شمال غربی مشاهده می‌شود. همچنین مناطقی با مجموع بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت نسبت به ماه گذشته (خرداد 1389) 3.8 درصد کاهش داشته است.

بر بنیاد آخرین بررسی‌های انجام گرفته در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان و تجزیه و تحلیل نقشه‌های خشکسالی از مهرماه  1388 تا پایان تیر ماه 1389، گستره خشکسالی تقریباً نیمه شرقی کشور را احاطه نموده و نسبت به ماه گذشته (خردادماه) تفاوت چندانی نشان نمی دهد. به نحوی که مجموع بارندگی در 2/63 درصد از مساحت کشور کمتر از میانگین دراز مدت بوده و خشکسالی خفیف تا بسیار شدید در این مناطق حاکم شده است (نمودار شماره 1). به جز در گوشه غرب و شمال غربی و دو لکه سبز رنگ در شمال شرق و جنوب شرقی که همچنان در روزگار ترسالی به سر می‌برند دیگر نقاط کشور با شرایط سخت خشکسالی مبارزه می‌‌نمایند. بنابراین نسبت به ماه گذشته از وسعت ترسالی نیمه غربی کاسته شده و بر وسعت ترسالی‌ها در گوشه شمال شرقی و جنوب شرقی افزوده شده است و در مرکز کشور خشکسالی‌های خفیف تا بسیار شدید را شاهد هستیم.
جزئیات دیگری از مطالعه نقشه‌های خشکسالی به دست می‌آیدکه در ذیل به ‌آن اشاره کوتاهی می‌شود.

شرح وضعیت خشکسالی در سال آبی مهرماه 1388 تا پایان تیرماه 1389 در ایران

خشکسالی بسیارشدید (کاهش بیش از 60 درصد از بارش نرمال): خشکسالی بسیار شدید نسبت به ماه گذشته افزایش یافته است. به طوری که در حدود 9.3 درصد از سطح کشور را شامل می شود. خشکسالی شدید نیمه شمالی استان کرمان (انار، رفسنجان، سیرجان، شهر بابک و کرمان)، استان سیستان و بلوچستان (زهک و زابل)، نهبندان در استان خراسان جنوبی، بافق در استان یزد، فسا در استان فارس و بندر لنگه در استان هرمزگان را در بر گرفته است.

خشکسالی شدید (کاهش 45 تا 60 درصد بارش نرمال):  خشکسالی شدید در حدود 14درصد از سطح کشور را در بر می‌گیرد. این خشکسالی استان یزد (رباط و یزد)، بخش اعظم استان فارس (زرقان، داراب، سد درودزن و شیراز)،  بندر عباس و بافت در استان کرمان را شامل می‌شود.

خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): خشکسالی متوسط از  گوشه شمال شرقی به جنوب کشور همانند نواری خشکسالی شدید را احاطه کرده است و مساحتی در حدود 16.5 درصد را شامل می‌شود. در استان خراسان جنوبی (بیرجند و قائن)، خراسان رضوی (فردوس)، طبس در استان یزد، استان سمنان (سمنان و گرمسار)، استان قم، بخش شمال شرقی و شمال استان اصفهان (خور و بیابانک و کاشان)، استان فارس (آباده و اقلید فارس)، استان بوشهر (بوشهر و کنگان)، جاسک و میناب (استان هرمزگان)، لار در استان فارس و بم در استان کرمان شاهد این نوع خشکسالی می‌باشیم.

خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی مانند کمربندی از بخش شمال شرقی کشور به سمت جنوب غرب کشیده شده است که درصد قابل ملاحظه‌ای از کل ایران می‌باشد و 22.9  درصد از مساحت کشور را در بر می‌گیرد. در بخش اعظم استان خراسان رضوی (تربت جام، سرخس، فردوس، کاشمر و مشهد)، بخش مرکزی استان سمنان (شاهرود)، بخشی از استان گرگان، استان مازندران (بابلسر، فیروزکوه و نوشهر)، استان تهران، بخش مرکزی استان اصفهان (اردستان، گلپایگان، نایین و نطنز)، نیمه غربی استان خوزستان (آبادان، اهواز، بستان، بهبهان، دزفول)، جیرفت در استان کرمان و استان سیستان و بلوچستان (زاهدان و خاش) خشکسالی خفیف مشاهده می‌شود.

خلاصه وضعیت خشکسالی استان اصفهان در سال آبی جاری (مهرماه 1388 تا پایان تیرماه 1389)

    میزان بارندگی متوسط استان اصفهان تا پایان تیرماه جاری 155.2 میلی‌متر
    میزان بارندگی دراز مدت استان اصفهان تا پایان تیرماه جاری 154.3 یلی متر
    میزان افزایش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت 1.15 درصد
    بالاترین درصد خشکسالی: در ایستگاه خور و بیابانک با 33 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    بالاترین درصد ترسالی: در ایستگاه اصفهان با 65 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    وضعیت خشکسالی: در بیشتر نقاط استان خشکسالی حاکم می‌باشد و درصد کمتری از استان ترسالی متوسط و خفیف را شامل می‌شود. همچنین مناطقی با مجموع بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت نسبت به ماه گذشته (خرداد 1389) افزایش داشته است.

فراکافت نقشه‌های خشکسالی از مهرماه  1388 تا پایان تیر ماه 1389 نشان می‌دهد، نیمه شرقی و شمالی استان در وضعیت خشکسالی متوسط به سر می برد در حالی که در بخش غربی و جنوب غربی، روزگار ترسالی را سپری می‌کند. به نحوی که مجموع بارندگی در 66.6  درصد از مساحت کشور کمتر از میانگین دراز مدت بوده و خشکسالی خفیف تا متوسط در این مناطق حاکم شده است (نمودار شماره 2).
جزئیات حاصل از مطالعه نقشه‌های خشکسالی به شرح زیر است.

شرح وضعیت خشکسالی در سال آبی مهرماه 1388 تا پایان تیرماه 1389 در استان اصفهان

خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): خشکسالی متوسط در حدود 29.8 درصد از سطح استان را در بر می‌گیرد. این خشکسالی نیمه شرقی استان (خور و بیابانک و چوپانان) و شمالی‌ترین بخش استان (آران و کاشان) را شامل می شود.

خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی درصد بیشتری را نسبت به خشکسالی متوسط نشان می‌دهد و در حدود 36.8 درصد از مساحت استان را شامل می‌شود. در نواحی اردستان، حنا، خوانسار، گلپایگان، میمه، نایین و نطنز شاهد این نوع خشکسالی می‌باشیم.

ترسالی خفیف (افزایش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی مانند کمربندی از بخش غرب کشور به سمت جنوب کشیده شده است و مساحتی در حدود 27.8 درصد را در بر می‌گیرد، که شامل نواحی تیران، چادگان، سمیرم، شاهین شهر، شهرضا، فریدن، فریدونشهر، مورچه خورت و ورزنه می‌باشد.

ترسالی متوسط (افزایش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): به طور کلی ترسالی متوسط از مرکز استان به سمت جنوب غرب کشیده شده است و مساحتی حدود 5.6 درصد دارد. در اصفهان، دهاقان، زرین شهر، فلاورجان و مبارکه ترسالی متوسط مشاهده می‌شود.

نمودار شماره 3 میزان بارش دریافتی استان‌های مختلف کشور را نسبت به میانگین دراز مدت آن و نمودارهای 4 الی 7 تغییرات بارش را بصورت تجمعی و نیز به تفکیک ماه در بازه زمانی ابتدای مهرماه 1388 تا پایان تیرماه 1389 نشان می‌دهند. لازم به ذکر است تمامی مقایسه‌های انجام شده بر اساس آمار ایستگاه‌های سینوپتیک و به صورت حسابی محاسبه شده‌اند.