احداث کارخانه سیمان در قلب ایستگاه پژوهشی مارگون! چرا؟

مارگون، نام آبادبومی است در استان کهکیلویه و بویراحمد و در فاصله 70 کیلومتری از مرکز استان (یاسوج). این آبادی در بخش مارگون از توابع بویراحمد سفلی قرار گرفته و جمعیت آن در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۷۳۵ نفر بوده است.
در این منطقه، یک ایستگاه تحقیقات منابع طبیعی وجود دارد که از منظر برخی ویژگی‌های محیطی، نظیر توپوگرافی، جنس خاک و میزان بارندگی یکی از بهترین و شاخص‌ترین ایستگاه‌های مدیریت مرتع و دام در کشور به شمار می‌آید. وسعت این ایستگاه 1250 هکتار بوده و دقیقاً در 56 کیلومتری شمال غرب شهرستان یاسوج قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا از 2250 الی 2700 متر متغیر و متوسط بارندگی سالانه‌ی آن بیش از 800 میلی‌متر بوده که قسمتی از آن به صورت برف است.
 بنابراین، همان طور که ملاحظه می‌شود، جانمایی و انتخاب این ایستگاه کاملاً منطقی و قابل دفاع بوده و از همین رو، تاکنون یکی از عرصه‌های فعال پژوهشی کشور در حوزه‌ی منابع طبیعی محسوب می‌شده است. آن هم در استانی که خود یکی از استان‌های شاخص کشور در این حوزه به شمار می‌آید؛ استانی که حدود دو سوّم از مساحت یک میلیون و هفت‌صدهزارهکتاری‌اش را عرصه‌های منابع طبیعی، اعم از مرتع و جنگل دربرگرفته و می‌تواند قطب منابع طبیعی کشور (با تأکید بر جاذبه‌های بوم‌گردی)، به ویژه در منطقه‌ی رویشی و اکولوژیک زاگرس به شمار آید.
امّا اینک به بهانه‌ی احداث یک کارخانه سیمان، گویا هیچ نقطه‌ی دیگری جز اراضی همین ایستگاه مناسب تشخیص داده نشده و قرار است در یکی از عرصه‌های استثنایی کشور که از بارندگی سالانه‌ی بیش از 800 میلی‌متر هم برخوردار است، کارخانه سیمان مارگون با مشارکت سرمایه‌گذار خارجی ساخته و راه‌اندازی شود.

 
آیا آثار سوء زیست‌محیطی کارخانه سیمان درود در ماگون هم تکرار می‌شود؟

گفتنی است، در آبان ماه گذشته، آیین آغاز عملیات اجرایی ساخت کارخانه سیمان مارگون با حضور استاندار و دیگر مقامات محلی و نیز مدیر کل صنایع معدنی وزارت صنایع و معادن، آقای محمّدرضا مس‌فروش به اجرا درآمد و جناب مس‌فروش فرمودند: به دستور رییس جمهوری به ‪ ۲۴‬ کارخانه سیمان در دست اجرای کشورکه ‌دارای پیشرفت فیزیکی بالایی هستند، تسهیلات فوری – به ارزش دو هزار میلیارد ریال – اعطا می‌شود تا ظرف حداکثر 20 ماه به بهره‌برداری برسند (این در حالی است که هم‌اکنون علاوه بر فعالیت 42 کارخانه سیمان در کشور، 40 کارخانه دیگر نیز در حال ساخت هستند). مس فروش همچنین یادآور شد: از مجموع ‪ ۱۰‬میلیارد دلار اختصاص داده شده به بخش صنایع و معادن، ‪ ۳۹/۸‬ درصد آن به صنایع معدنی سیمان داده شده است.
از سوی دیگر، سید مسعود حسینی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد هم در مراسم آغاز عملیات اجرایی این کارخانه، گفت: با راه‌اندازی کارخانه سیمان مارگون، 450 فرصت شغلی به طور مستقیم و 400 هزار فرصت شغلی غیرمستقیم ایجاد می‌‏شود.
با این حساب و به بیانی ساده‌تر، اگر دولت همه کار خود را رها کرده و فقط سالی 10 کارخانه سیمان بزند، می‌تواند 4 میلیون شغل ایجاد کرده و از اهداف برنامه به سرعت پیش بیافتد!
شایان توجه آنکه ایستگاه یاد شده و بوم‌سازگان‌ (اکوسیستم)های مرتعی و جنگلی پیرامون آن دربرگیرنده‌ی مرغوب‌ترین پوشش گیاهی طبیعی کشور بوده و در شمار عالی‌ترین اندوخته‌های ژنتیکی فلات ایران محسوب می‌شود. برخی از مهمترین گونه‌های مرتعی ایستگاه پژوهشی مارگون که بی‌شک در صورت احداث کارخانه مزبور به شدت آسیب خواهند دید، عبارتند از:
Prangos ferulacea     (جاشیر)
Bromus tomentellus  (کده، علف پشمکی)
Hordeum bulbosum   (کتو)
Agropyron trichophorum  (قیاق)
Thymus daenensis            (آویشن)
Astragalus adscendens  (گون گزانگبین)
Heteranthelium piliferum
Phlomis persica (گوش بره ایرانی)
Scariola orientalis  (گاو چاق‌کن)
Cousinia spp.    (هزارخار)
Tragopogon spp.     (شنگ)
Alyssum dasycarpum    (قدومه)
Silene conoidea
Valerianella dactytophylla 
Erysimum spp.
Cousinia squarrosa
Poa bulbosa (چمن پیازک‌دار)
Euphorbia falcata
Bromus danthoniae (جارو علفی)
بار دیگر، براین نکته پای می‌فشارم که کسی مخالف توسعه، اشتغال‌زایی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی نیست، بلکه پرسش اصلی این است که آیا این مهم باید به بهای مرگ منابع طبیعی و محیط زیست کشور تحقق یابد؟ و آیا نمی‌توانستیم با جانمایی بهتر و منطقی‌تری، این عرصه پژوهشی را نیز حفظ نماییم؟! به عنوان مثال، حتا اگر اصرار بر این است که بحث اشتغال‌زایی صنعتی در همین استان کهکیلویه و بویر‌احمد پابگیرد، چرا انتخاب محل احداث کارخانه را در آن بخش از اراضی استان که واجد ارزش‌های بوم‌شناختی و تنوع زیستی نیست، مانند نواحی گچ‌ساران و دهدشت متمرکز نسازیم؟! روی سخنم به ویژه با مسئولین سازمان حفاظت محیط زیست کشور و وزارت جهاد کشاورزی است که چگونه و چرا با مجوز ساخت این کارخانه در یکی از ناب‌ترین عرصه‌های اکولوژیکی کشور موافقت کرده‌اند؟ از این گذشته، اصولاً جای این پرسش باقی است که چرا خارجی‌ها اغلب فقط تمایل به سرمایه‌گذاری در آن بخش از فعالیت‌های صنعتی (مانند پتروشیمی، ذوب‌آهن، فولاد، سیمان و …) در کشورهای جنوب دارند که به شدت آلوده‌کننده بوده و پایداری زیست را به چالش می‌کشد؟!