نیازها و الزامات تحقق اهداف برنامه راهبردی بیابان – قسمت 22

     اجرای برنامه ملی مدیریت مناطق بیابانی یکی از گام‌های اساسی در راستای تحقق اهداف برنامه چهارم توسعه و نیز سند چشم‌انداز 20 ساله کشور است‌. شرط اساسی در دستیابی به موقع همه اهداف برنامه تعیین واقع بینانه و تأمین بموقع نیازها و الزامات آن است که در همین راستا الزمات و نیازهای تحقق اهداف این برنامه بشرح ذیل تعیین می‌شود:

1-3-4-  نیازهای برنامه
نیازهای برنامه در دو بخش شامل نیازهای فرابخشی و نیازهای بخشی به شرح ذیل طبقه‌بندی شده است.

1-1-3-4- نیازهای فرابخشی
برخی از نیازهای اساسی فرابخشی برنامه که می‌بایست از طریق کمیته‌ی ملّی مقابله با بیابان‌زایی پیگیری شود، به تفکیک دستگاه عبارت است از :

الف ) معاونت برنامه‌ریزی راهبردی ریاست جمهور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سابق)
تأمین به موقع منابع مالی‌، اعتباری و تسهیلاتی مورد نیاز برنامه

ب ) وزارت نفت
– تأمین مالچ رایگان ( به طورمتوسط به میزان 100 میلیون لیتر در سال )
– تأمین سوخت فسیلی مورد نیاز در مناطق بیابانی
– حمایت و مشارکت بموقع در اجرای طرح‌های تثبیت شن و بیابان‌زدایی جهت حفاظت ز تأسیسات نفت و گاز

پ ) وزارت نیرو
– صدور مجوزهای لازم برای تأمین‌آب ‌مورد نیاز اجرای پروژه‌های نهال‌کاری در طرح‌های مقابله با بیابان‌زایی و کنترل فرسایش بادی
– تقویت کنترل و نظارت بر بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی به ویژه در دشت‌های ممنوعه آبی مناطق بیابانی، به منظور کاهش روند فرونشست زمین
– فراهم کردن تسهیلات لازم و حمایت‌های مالی از توسعه سهل و ارزان انرژی‌های نو, به ویژه انرژی خورشیدی و بادی

ت ) وزارت صنایع و معادن
– تقویت نظارت بر بهره‌برداری از معادن سطحی به ویژه از حیث اثر بر کاهش تنوع گونه ای‌، تولید زیست‌شناختی و تشدید ناپایداری بوم‌شناختی در مناطق بیابانی
– الزام بهره‌برداران معادن سطحی به پرداخت هزینه احیاء و یا احیاء مناطق بیابانی حداقل معادل سطوح تخریب شده ناشی از برداشت معادن سطحی در مناطق بیابانی در چارچوب قوانین و مقررات مربوطه
– الزام بهره‌برداران معادن سطحی به استفاده از روش‌های با حداقل یا فاقد خسارت در ناپایداری بوم‌شناختی مناطق بیابانی جهت استخراج معادن

     ث) دستگاه قضایی و نیروی انتظامی
– برخورد بموقع با متخلفین و متجاوزین به عرصه های منابع طبیعی در مناطق بیابانی به ویژه از حیث چرای دام غیرمجاز‌، بوته‌کنی‌، تخریب و…

     ج) صدا و سیما و سایر رسانه‌های جمعی
– کمک به تبدیل فرهنگ منابع طبیعی به معارف عمومی به ویژه در مناطق حساس و شکننده بیابانی
– ساخت آثار هنری جذاب به منظور افزایش آگاهی مردم از مزیت‌های مناطق کویری و تقویت استفاده از انرژی‌های نو
– همکاری در شناساندن قابلیت‌های مناطق بیابانی و حساسیت های آن در مقابل تخریب
– کمک به مدیریت هماهنگ مناطق بیابانی به ویژه از حیث نظارت‌، کنترل و مدیریت شاخص‌ها و معیارهای بیابان‌زایی با همکاری جوامع محلی
– کمک به ایجاد زمینه مشارکت آگاهانه و همه جانبه مردم‌، بهره‌برداران و دستگاه‌ها در اعمال مدیریت پایدار بر مناطق بیابانی

     چ) سازمان بسیج سازندگی
         – الزام  مشارکت سازمان بسیج سازندگی در کمک به اجرای برنامه در تمام سطوح

     ح) سایر دستگاه‌ها ( وزارت راه و ترابری‌، وزارت کشور – ستاد حوادث غیر مترقبه، وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و …)
– حمایت ومشارکت در اجرای طرح‌های تثبیت شن و بیابان‌زدایی جهت حفاظت از راه‌ها‌، فرودگاه‌ها‌، واحدهای مسکونی و …
– رعایت سیاست‌ها و اجرای اصول برنامه اقدام ملی مقابله با بیابان‌زایی و کاهش اثرات خشکسالی

  2-1-3-4-  نیازهای بخشی

  الف) وزارت جهاد کشاورزی
–  علاوه بر اولویت دادن به تأمین اعتبارات و تسهیلات مورد نیاز برنامه در فصل کشاورزی و منابع طبیعی‌، به طور مشخص مهمترین نیازهای بخشی برنامه عبارت است از :
– تأمین تسهیلات بانکی مجریان طرح‌های احداث بادشکن اطراف مزارع
– هدایت و حمایت کشاورزان دارای اراضی زراعی حساس به فرسایش بادی به تغییر الگوی کشت به سمت کشت گونه های زراعی دایمی و یا باغ
– در اولویت قراردادن حمایت از تغییر روش‌های آبیاری سنتی به تحت فشار‌، لایروبی قنوات و اجرای طرح‌های شبکه های آبیاری و انتقال آب در مناطق بیابانی
– ترویج و حمایت از شخم عمود بر جهت شیب
– تغییر سامانه شترداری سنتی به سامانه‌های بسته‌، نیمه صنعتی و صنعتی در مناطق بیابانی
– کاهش دام مازاد متکی به مراتع و تمرکز حمایتها جهت تبدیل دام سبک متکی به مراتع بیابانی به دام سنگین و با سامانه دامپروری نیمه صنعتی و صنعتی
– کنترل‌، نظارت و مدیریت شاخص‌ها و معیارهای بیابان‌زایی متأثر از سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات زیر بخش‌های مختلف بخش کشاورزی
–  در اولویت قرار دادن توان تحقیقاتی وزارت به معرفی روش‌های نوین :
– چگونگی کنترل و مدیریت عوامل انسانی بیابان‌زا در کشور
– معرفی روش‌های سریعتر و کم هزینه تر تثبیت ماسه‌های روان و کنترل کانون‌های بحرانی فرسایش بادی
– بررسی و معرفی گونه های گیاهی مناسب عملیات زیست‌شناختی احیاء مناطق بیابانی
– کمک به ایجاد شبکه سنجش و ارزیابی فرسایش بادی کشور
– در اولویت قراردادن توان آموزش و ترویج وزارت به منظور :
– جلب مشارکت مردم و بهره‌برداران در حفاظت‌، مدیریت و اجرای طرح‌ها و پروژه‌های بیابان‌زدایی و کنترل فرسایش بادی
– جلوگیری از تغییر بی رویه کاربری مراتع به مزارع و … در مناطق بیابانی
– جلوگیری از بوته‌کنی‌، چرای دام غیرمجاز و… در مناطق بیابانی

ب ) سازمان جنگل‌ها‌، مراتع و آبخیزداری کشور
– اولویت دادن به حفاظت و حمایت از بوم‌سازگان های شکننده بیابانی به ویژه از حیث کنترل :
– چرای دام
– بوته‌کنی
– آتش سوزی
– آفات و امراض
– تخریب و تغییر کاربری
– بهره‌برداری از معادن سطحی
– توقف صدور پروانه و ابطال تدریجی پروانه‌های چرای صادره در مراتع بیابانی فاقد شایستگی چرا
– اولویت دادن به ایجاد تعادل بین تعداد دام و ظرفیت مراتع در مراتع مناطق بیابانی
– ساماندهی واگذاری زمین در راستای تحقق هدف فقرزدایی و کاهش جمعیت انسانی
متکی به منابع طبیعی در مناطق بیابانی
– تأمین اعتبارات نیازها و الزامات مورد نیاز برنامه
– ایجاد ادارات بیابان‌زدایی و اصلاح ساختار سازمانی این ادارات در اداره کل منابع طبیعی استان‌ها به منظور ایجاد امکان پیگیری انجام بموقع فعالیت‌های پیش بینی شده در برنامه ملی مدیریت مناطق بیابانی کشور
– تبیین سازوکارهای موثر و کارا جهت اجرای برنامه اقدام ملی مقابله با بیابان‌زایی و کاهش اثرات خشکسالی
– افزایش ظرفیت های پیمانکاری و بخش خصوصی در جهت تحقق اهداف کمی برنامه
– تأمین و تجهیز نیروی انسانی متناسب با اجرای برنامه
– تکمیل پستهای مصوب دفتر و ادارات بیابان‌زدایی استان‌های بیابانی به منظور نظارت بر فعالیت‌های پیمانکاری جهت تحقق‌اهداف کمی وکیفی برنامه ملی‌مدیریت مناطق بیابانی کشور
– مدیریت و ممانعت از هدر رفت آب‌های سطحی در مناطق بیابانی