دنا: نگین بی‌بدیل زاگرس

کیست که ایرانی باشد و دنا را نشناسد؟ کیست که دلش برای طبیعت وطن بتپد و هنوز نداند که دنا همتایی در این طبیعت ناب ندارد؟ کیست که نداند برای مردمان دنا هنوز بیژن و رستم و رودابه و سیاوش و … زنده هستند و هنوز زیباترین مکان‌هایشان را به نام پهلوانان نامی شاهنامه‌ی حکیم جاودان توس می‌نامند؟ و سرانجام آن که کیست که نداند استفاده از صفت نگین برای «دنا» بیشتر از آن که چیزی به دنا بیافزاید، ارزش «نگین» را بالا برده است!
با این وجود کیست که بداند ارزش هر هکتار از خاک دنا از منظر ارزش‌های گیاه‌شناختی، معادل ارزش یکصد هکتار از خاک وطن است؟ و کیست که بداند ارزش 257 هکتار از خاک وطن از منظر غنای جانوری برابر با فقط یک هکتار از خاک دنا است؟
آیا قدر این موهبت را می‌دانیم؟!

در این مجال کوتاه می‌خواهم همراهان عزیزم در مهار بیابان‌زایی را به سفری مجازی دعوت کنم؛ سفری به بلندای چکاد 4413 متری دنا، به سرزندگی و تپندگی آبشار چندطبقه‌ی پوتک، به شکوه اسرارآمیز بلوری‌ترین غار یخی ایران و به پهنای 93827 هکتاری منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ای که نظیرش را کمتر می‌توان در این کهن بوم و بر مقدس سراغ گرفت؛ منطقه‌ای که مطابق نقشه‌ی پیش رو بخش‌هایی از آن در سه استان کهکیلویه و بویر‌احمد، اصفهان و چهارمحال و بختیاری واقع شده است.
این قلمرو سبز در موقعیت جغرافیایی 51 درجه و 9 دقیقه تا 51 درجه و 37 دقیقه‌ی طول شرقی و 30 درجه‌ و 52 دقیقه تا 31 درجه و 14 دقیقه‌ی عرض شمالی واقع شده و بخشی از سرشاخه‌های آبخیز پهناور کارون را دربرمی‌گیرد.

تعداد 440 گونه‌ی گیاهی (متعلق به 62 خانواده) در منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی دنا شناسایی شده است که از این تعداد، 123 گونه از اهمیت حفاظتی بیشتری برخوردار هستند، چرا که یا اندمیک (انحصاری یا بومی کشور) بوده یا در معرض خطر، آسیب‌پذیر و نادر به شمار می‌روند (28 درصد). با این حساب، افزون بر 6 درصد از مجموع گیاهان آوندی کشور تنها در 6 صدم درصد  از خاک کشور تجمع یافته‌اند؛ به دیگر سخن، هر هکتار از خاک دنا، از منظر غنای پوشش گیاهی، ارزشی معادل 100 برابر هر هکتار از خاک ایران دارد.
افزون بر آن، متجاوز از 77 گونه‌ی پرنده (6/15 درصد)، 23 گونه‌ی پستاندار (4/14 درصد)، 35 گونه خزنده (7/19 درصد) و 20 گونه‌ی ماهی (5/11 درصد) در محدوده‌ی مورد مطالعه شناسایی شده‌اند. یعنی در مجموع 155 مهره‌دار در منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی دنا زیست می‌کنند که برابر است با 4/15 درصد از کل مهره‌داران شناخته شده‌ی کشور. به سخنی دیگر، از منظر تنوع جانوری، هر هکتار از زیستگاه دنا، حدود 257 برابر هر هکتار از خاک کشور ارزش دارد.

بنابراین، در مجموع میانگین ارزش تنوع زیستی گیاهی و جانوری هر هکتار از سرزمین دنا معادل 179 برابر هر هکتار از خاک کشور است.
بیشترین فراز منطقه‌ حفاظت ‌شده ‌دنا، 4413 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و قله‌ دنا نامیده می‌شود و پست‌ترین فرود آن، نقطه‌ای است در شمال غربی آبادی کله‌گله با ارتفاع 2/1359 متر. به دیگر سخن، تفاوت فراز و فرود محدوده‌ مطالعاتی به 8/3053 متر می‌رسد که باتوجه به وسعت عرصه، دلالت بر غلبه‌ی وجه کوهستانی بر دشتی آن و شیب بالای منطقه دارد.

در باره‌ی دنا – این نگین ناهمتای زاگرس – بیشتر خواهم نوشت …