گندم بریان ، گرم‌ترین نقطه‌ی کره‌ی زمین نیست؟!

     در 26 تیرماه گذشته، مهدی اشراقی عزیز، طی یادداشتی کوتاه، پرسشی تأمل‌برانگیز را مطرح کرده و به درستی تردیدی جدی در برابر ادعای چهره‌ی ماندگار کشور، دکتر پرویز کردوانی قرار داد.

     لیکن از آنجا که معمولاً در اینجا نه کسی ادعاها را جدی می‌گیرد و نه نقض آنها را! یادداشت متین جناب اشراقی نیز بدون دریافت کمترین بازخوردی – تا آنجا که من جستجو کردم – به فراموشی و خاموشی گرایید.
    امّا حقیقت این است که تردید مهدی اشراقی، یک تردید بسیار جدی است. فقط کافی است به نقشه‌ای که میزان دریافت تابش متوسط نور خورشید را در سراسر کره زمین نشان می‌دهد و از طریق سازمان انرژی‌های نو (سانا) در اختیار نگارنده قرار گرفته است، دقت کنیم تا دریابیم که دلایل مهدی بر رد ادعای پرویزخان، نسبتاً ارجحیت داشته و منطقی می‌نماید.

     همان گونه که در این نقشه ملاحظه می‌شود، بیشینه‌ی دریافت سالانه‌ی تابش خورشیدی متعلق به مناطقی از نواحی مرکزی صحرای عربستان و شمال آفریقا است. این میزان برابر با 2500 کیلووات ساعت بر متر مربع است. امّا بیشترین دریافت تابش در ایران، هرگز از 2250 کیلووات ساعت بر متر مربع در سال فزونی نمی‌گیرد. بنابراین، از آنجا که مهمترین مؤلفه در تعیین دمای بیشینه، مدت و شدت تابش خورشید بر آن منطقه است، می‌توان انتظار داشت که بیشینه‌ی دما در صحرای عربستان (بیابان رب‌الخالی) و آفریقا (منطقه‌ای موسوم به ساحل) بیشتر از ایران (لوت) باشد. یعنی، برآورد سازمان جهانی هواشناسی می‌تواند درست باشد و همچنان بیابان العزیزیه لیبی  با ثبت رکورد 58 درجه سانتی‌گراد، گرم‌ترین نقطه کره زمین به شمار می‌رود. 

     یک اعتراف!
    نگارنده نیز تا مدت‌ها می‌پنداشت که گرم‌ترین نقطه‌ی کره‌ی زمین گندم بریان شهداد است  (و هنوز هم البته کاملاً قانع نشده‌ام که نیست!) و آن را در شمار امتیازهای عرصه‌های کویری کشور قلمداد می‌کرد (یا می‌کند)؛ چرا که با خود می‌گفتم: مگر می‌شود این ادعا محل تردید باشد، امّا هیچیک از اقلیم‌شناسان و کارشناسان سازمان هواشناسی کشور در مورد آن نظری ندهند؟! به ویژه وقتی در این مملکت چهره‌های شاخصی چون دکتر علی خلیلی حضور دارند.
     امّا ظاهراً دوستان و اساتید محترم آنقدر گرفتاری دارند که دیگر مجالی برای شبهه‌زدایی از چنین ادعاهایی ندارند.
    البته دکتر کردوانی برای مدعای خود، چند دلیل هم ذکر کرده‌اند که شایسته‌ی بررسی و اظهار نظر قطعی از سوی سازمان هواشناسی کشور و دیگر مراجع معتبر علمی کشور است. از جمله اینکه گندم‌بریان با سطحی معادل 480 کیلومتر مربع، واقع در 70 کیلومتری شمال شرق شهداد، منطقه‌ای است عاری از هر نوع موجود زنده با پوشش تیره آتشفشانی؛ پوششی که میزان جذب انرژی را افزایش داده و ممکن است به بالا رفتن شدید گرما در این منطقه منجر شود؛ به ویژه اگر بدانیم این منطقه پست‌ترین عرصه‌ی داخلی ایران نیز به شمار می‌آید؛ واقعیتی که خود می‌تواند بر ابعاد و بیشینه‌ی گرمای شدید منطقه بیافزاید.

    مؤخره:
    البته چه گندم‌بریان لوت، گرم‌ترین نقطه‌ی کره‌ی خاک باشد یا نباشد، این موضوع به هیچ وجه از ارزش‌های ناهمتای بیابان‌های کشور نمی‌کاهد. به خصوص اگر بدانیم متوسط دریافت سالانه‌ی تابش خورشید در ایران به بیش از 2 هزار کیلووات در ساعت بر متر مربع می‌رسد؛ رکوردی که نشان از استعداد کم‌نظیر ایران در استحصال کارمایه (انرژی) خورشیدی دارد.