بیاییم به ثبت روزی غرورآفرین در تقویم‌های رسمی کشور بیاندیشیم

آلودگی چیست؟ چند نوع آلودگی داریم؟ کدامیک خطرناک‌ترند؟ مهمترین عامل آلودگی ریشه در فشارهای انسانی دارد، یا واقعیتی طبیعی است؟ چرا بشر به سوی کاربست رادیواکتیو رفت؟ آیا نیازی معقول برای پاسخگویی به کمبود کارمایه (انرژی) او را به سمت ساخت نیروگاه اتمی کشاند یا میل به قدرت‌طلبی و آزمندی؟
دریافت‌های مورد اشاره در شمار مهمترین پرسش‌هایی است که بارها شنیده یا در ذهن خود مرور کرده‌ایم؛ پرسش‌هایی که کوشیده‌ام در این مجال بیشتر به آنها نزدیک شوم.
شاید بتوان متهم شماره‌ی یک در بروز بحران آلودگی در جهان معاصر را روند شتابان و مهارناپذیر مصرف کارمایه (انرژی) دانست. کافی است بدانیم بر بنیاد ستاده‌های پژوهشی بدست آمده، نوع بشر از ابتدای خلقت تا سال 1852 میلادی همان قدر کارمایه مصرف کرده (12 هزار تریلیون کیلو وات ساعت) که در طول یکصد سال پس از آن به مصرف رسانده است! امّا نگران‌کنند‌تر آن است که پیش‌بینی می‌شود در فاصله‌ی یکصد سال بعدی – که اینک 56 سال از آن را نیز طی کرده‌ایم، مصرف انرژی بشر با یک‌هزار درصد رشد به 120 هزار تریلیون کیلو وات ساعت برسد.

چنین است که نیازهای روزافزون بشر، او را واداشت تا به سوی شناخت و مهار جنبه‌های دیگری از کارمایه از جمله انرژی هسته‌ای سوق یابد.
و بدین‌ترتیب، آلودگی رادیواکتیو هم توانست، یکی از انواع شش‌گانه‌ی عمده‌ی آلودگی (Pollution) به شمار رود که توسط بشر بر یگانه زیستگاه قابل سکونتش تحمیل شده و می‌شود. در حقیقت پس از آلودگی هوا (ناشی از گازهای منتشرشده از سوخت خودروها، کارخانه‌ها و نیز آلودگی‌های ناشی از حضور ذرات زنده “Micro Organisms” یا غیر زنده “Particles” و میکروسکوپی موجود در هوای محیط (1) …)، آلودگی آب و خاک (پساب‌ها و آب‌های آلوده مصرفی کارخانجات و زباله‌های تجزیه‌ناپذیر و ناسازگار با طبیعت، آلودگی‌های شیمیایی حاصل از فاضلاب‌های صنعتی، آلودگی‌های آب‌ها در اثر نشت مواد نفتی و شیمیایی، آلودگی‌های عفونی و میکروبی و …)، آلودگی تکنوژنیک (ناشی از هرگونه عملیات سازه‌ای که به ویرانی و تغییر چشم‌اندازهای طبیعی و دگرگونی محیط زیست می‌انجامد)، آلودگی صوتی و آلودگی نوری، باید خطرات ناشی از انتشار مواد رادیواکتیو را ششمین و شاید مهمترین نوع آلودگی دانست که تمامی زیستمندان عالم را به فنا تهدید می‌کند. تشعشعات اتمی (پرتوهای یون‌زا) و فضولات کارخانه‌هایی که از کارمایه‌ (انرژی) هسته‌ای استفاده می‌کنند، مانند نیروگاه‌های برق اتمی، در شمار مهمترین مصداق‌های آلودگی رادیواکتیو به شمار می‌آیند که البته باید به آنها حوادثی چون انفجار در کارخانه‌هایی مانند تری‌مایل آیلند در آمریکا یا چرنوبیل در روسیه و یا آزمایش‌های نظامی و جنگ‌های هسته‌ای در صربستان، خلیج فارس و ژاپن را هم اضافه کرد.

یادمان باشد که قدرت تخریبی نیم کیلوگرم اورانیوم غنی شده به کار رفته در یک بمب هسته‌ای برابر با چندین میلیون گالن بنزین است. نیم کیلوگرم اورانیوم غنی شده، اندازه‌ای معادل یک توپ تنیس دارد. در حالی که یک میلیون گالن بنزین در مکعبی که هر ضلع آن 17 متر (ارتفاع یک ساختمان 5 طبقه) است، جا می‌گیرد!
البته نباید انکار کرد که کاربست منطقی انرژی هسته‌ای، به مراتب اثرات کمتری در تشدید روند جهان‌گرمایی و انتشار گازهای گلخانه‌ایی دارد. به نحوی که طبق آمار‌های موجود، در حال حاضر نیروگاه‌های هسته‌ای جهان با ظرفیت نصب شده فعلی، توانسته‌اند سالانه از انتشار حدود 8 درصد از گاز دی اکسید کربن در فضا جلوگیری کنند که در این راستا تقریباً مشابه نقش نیروگاه‌های آبی عمل کرده‌اند. بخصوص اگر فراموش نکنیم که نیروگاه‌های گازی نیز هرچند نصف نیروگاه‌های ذغالی دی اکسید کربن تولید می‌کنند، ولی در عین حال متان که یک اثر گرم‌کننده قوی و جهانی ( بی 20 تا ۶۰ برابر دی اکسید کربن) دارد، در هوا منتشر می‌سازند. یعنی با ترویج و جایگزینی استفاده از سوخت گازی هیچ کاهشی در گرم شدن جهان حاصل نخواهد شد.
بنابراین، تا هنگامی که بتوان از روش‌هایی کاربردی و ارزان قیمت برای مهار کارمایه‌های پایان‌ناپذیر خورشیدی، بادی، زمین‌گرمایی، جزر و مد و … بهره برد، ظاهراً چاره‌ای نیست یا نبوده جز آنکه بشر مهار انرژی هسته‌ای و استفاده‌ی صلح‌آمیز از این ماده‌ی طبیعی را نیز در دستور کار قرار دهد، هرچند می‌پذیریم ریسک آلودگی آن و خطرات ناشی از اشتباه انسانی در مورد نیروگاه‌های هسته‌ای و مواد رادیو‌اکتیو، اثراتی به مراتب مرگبارتر و ماناتر بر کره زمین و زیستمندانش باقی خواهد نهاد.
از همین رو، چنانچه دولت‌های جهان عمیقاً بر روی این آموزه باور دارند که به دنبال زیستن در دنیایی بری از هر نوع سلاح کشتار جمعی بوده و صلح را در هر زمان و مکان بر جنگ ترجیح می‌دهند، آنگاه باید عملاً نشان دهند که حاضرند برای پایداری و مانایی صلح هزینه‌ی بیشتری مصروف دارند تا کوبیدن بر طبل جنگ.
و یکی از بارزترین این شناسه‌ها، حرکت به سوی سرمایه‌گذاری و پژوهش در حوزه‌ی استحصال انرژی‌های نو است؛ کارمایه‌هایی که هرگز به پایان نمی‌رسند و با مهار آنها، هرگز خطری متوجه حیات نخواهد شد و کابوس آلودگی در محیط زیست، به شیوه‌ای معنی‌دار به کمینه خواهد رسید.
امید که نسل امروز بتواند آنقدر عمر کند تا عملاً نشانه‌های آشکار این اراده‌ی سبز و صلح‌آمیز را در همه‌ی کشورهای همه‌ی قاره‌های جهان ببیند؛ نشانه‌هایی که هم‌اکنون جمهوری فدرال آلمان پیشگامی‌اش را برعهده گرفته و با تولید حدود 90 میلیارد کیلووات ساعت برق از انرژی‌های نو، نشان داده است که بیشتر از هر کشوری به سلامت کره‌ی زمین و تمامی زیستمندانش می‌اندیشد (2).

پس بیاییم با هم به جشنی فکر کنیم که در تقویم‌های رسمی کشور درج شده است؛ جشنی به پاس توانمندی ایرانیان در مهار انرژی خورشیدی؛ بیاییم به خبر خوش خورشیدی بیاندیشیم و در روز انرژی خورشیدی به همه‌ی مردمان گیتی بباورانیم که ایرانی می‌تواند بهترین دوست و حامی محیط‌زیست جهانی باشد.
یادمان باشد، سهم بزرگی از پهنه‌ی پهناور این آب و خاک مقدس، این توان را دارد تا از هر متر مربع‌اش تا 5/5 کیلووات ساعت انرژی به ایرانیان هدیه کند، این موهبت را دست‌کم نگیریم و برای عملی کردن این آرزو، دست محمود آرمودلی، پیمان کنعان و دیگر یاران سختکوش‌شان را در سازمان انرژی‌های نو (سانا) بگیریم و تنهایشان نگذاریم.
                                               انشاالله 
 (1) گفتنی آنکه امروزه بسیاری از محصولات و خدماتی که در طول زندگی مورد استفاده قرار می‌دهیم، به نوعی تحت‌الشعاع این ذراتی هستند که حتا نمی‌توانیم به طور عادی آنها را مشاهده کنیم. محصولاتی چون رایانه‌های شخصی، وسایل صوتی تصویری خانگی، تجهیزات پزشکی، انواع داروها ، دوربین‌های دیجیتال، خدمات بیمارستانی و آزمایشگاهی و … از مواردی هستند که حضور این ذرات، روی کیفیت و موفقیت آنها تأثیر بسیار مهمی خواهد داشت. تلاش برای کنترل این نوع آلودگی‌ها، در طول سال‌ها تحقیق، مطالعه و تجربه، منجر به بوجود آمدن علم و صنعتی جدید به نام اتاق‌های تمیز شده است.

(2) افزایش تولید و مصرف انرژهای‌تجدیدپذیر در سال ۲۰۰۷  میلادی در آلمان، تولید دی‌اکسیدکربن را ۱۴ میلیون تن دیگر کاهش داده است. این مقدار معادل دی‌اکسیدکربنی است که پنج میلیون اتومبیل در سال تولید می‌کنند.