خدمتی که گلسنگ‌ها به من و تو می‌کنند!

همان طور که در یادداشت پیشین اشاره کردم، می‌خواهم از موجوداتی سخن بگویم که نه آنها را گیاه می‌دانند و نه جانور؛ اما اگر بیشتر از دو گروه دیگر برای بقای حیات مفید نباشند، کمتر هم نیستند!
به شهادت مرجع معتبری چون currentresults ، تاکنون حدود 17 هزار نوع گلسنگ در جهان شناسایی شده است که بیش از 10 درصد آنها در ایران وجود دارد. این درحالی است که از مجموع 321 هزار گونه‌ی گیاهی شناخته شده در جهان، کمتر از 3 درصد ایشان در ایران زیست می‌کنند. واقعیتی که موقعیت ممتاز ایران در این حوزه را گواهی می‌دهد.
استفاده از گلسنگ‌ها به‌عنوان “شناساگرهای زیستی” (Bioindicators) حدود 30 سال است که در دنیا رایج گردیده است. در روش “شناساگری زیستی” (Bioindication) از یک موجود زنده برای به‌دست آوردن اطلاعات درباره‌ی کیفیت محیط زیست آن استفاده می‌شود و به این ترتیب نوع آلودگی‌های محیط زیست آن موجود زنده مشخص و میزان آن اندازه‌گیری می‌گردد.
امروزه گلسنگ‌ها به منظور مشاهده‌ی تغییر میزان آلودگی‌های محیطی در یک محدوده‌ی زمانی، با استفاده از پایش زیستی (Biomonitoring) نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
گلسنگ‌ها شناساگرهای زیستی بسیار مهمی هستند، زیرا تقریباً در تمام نقاط جهان حضور دارند، حضور آنها دایمی بوده، طول عمر طولانی دارند و در برابر حضور عناصر خاص در محیط زیست‌شان رفتارهای مشابهی از خود نشان می‌دهند، این رفتارها ممکن است شامل تغییرات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی یا ریختی و یا تغییر در ساختار جوامع‌شان در محیط باشد (البته حساسیت گونه‌های مختلف گلسنگ‌ها از این نظر یکسان نیست).
تقریباً می‌شود گفت که همه‌ی آنچه در باره‌ی گلسنگ‌ها در ایران می‌دانیم، مدیون پژوهش‌های مستمر و سختکوشی‌های عاشقانه‌ی دو بزرگ بخش گیاه‌شناسی ایران، علی اصغر معصومی و سیدرضا صفوی از اعضای هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور است؛ دو بزرگی که خوشبختانه اخیراً موفق به انتشار مجموعه یافته‌های علمی خویش در قالب کتابی با عنوان: «مقدمه‌ای بر گلسنگ‌های ایران» شده‌اند.
ضمن آرزوی موفقیت و سرفرازی بیشتر برای این دو همکار فرزانه و سبزاندیش و تیم همراهشان، توجه شما را در یادداشت بعدی به ذکر دلایلی ملموس از چرایی اهمیت گلسنگ‌ها جلب می‌کنم.