پایش و ارزیابی طرحها و پروژههای موجود در برنامه راهبردی بیابان – قسمت 24
پایش و ارزیابی از ملزومات مهم و اساسی در سلامت و اصلاح بموقع طرحها و پروژهها میباشد. یکی از ویژگی های برنامه حاضر توجه خاص به مسیله پایش و ارزیابی آن است که به صورت مستمر و مرحله ای انجام خواهد گرفت. زیرا که در نظر است برنامه مبتنی بر واقعیات استوار گردد، خطاهای آن به کمینهی ممکن برسد و راه را برای برنامههای آینده هموارتر و روشن تر نماید. در این برنامه مقاطع زمانی پایش و ارزیابی و نیز روشهای ارزیابی به شرح زیر مدنظر قرار گرفته است:
1-4-4- مقاطع زمانی پایش و ارزیابی
به دلیل اینکه طرحها و پروژههای منابع طبیعی خاصه در مناطق بیابانی، عموماً دیر بازده بوده و حداقل زمان لازم برای امکان اظهارنظر و نتیجه گیری درخصوص آنها حداقل در حدود پنج سال میباشد؛ ضمن نظارت و ارزیابی سالانه در عملکرد برنامه توسط دفتر امور بیابان عملکرد کل برنامه نیز از هر دوره پنج ساله مورد پایش و ارزیابی قرار می گیرد.
2-4-4- انواع ارزیابی
با توجه به اثرات مختلف طرحها و پروژههای تعریف شده در برنامه، ارزیابی از
جنبه های مختلف به شرح زیر ضروری است که برای هر کدام روش کار و شرح خدمات مشخصی تدوین خواهد شد :
الف ) ارزیابی فنی : براساس، دستورالعمل ها و معیارهای فنی هر طرح یا پروژه و براساس قابلیتها و محدودیتهای عرصه هایی که در آن طرح یا پروژه اجرا میشود.
ب ) ارزیابی اثر اقتصادی : براساس، هزینه ها، برگشت سرمایه و نهایتاً ارزش افزوده مستقیم و یا غیرمستقیم اثر اقتصادی طرحها و پروژهها صورت می گیرد.
پ ) ارزیابی اثر اجتماعی و فرهنگی : براساس، شاخص های کیفی مورد اندازه گیری وتبدیل آن به ارزش های کمی انجام میشود.
ت ) ارزیابی اثرات زیست محیطی و توسعه ای : براساس، اثرات زیست محیطی و توسعه ای هر طرح یا پروژه بر مناطق پیرامون خود
3-4- روش ارزیابی
جهت ارزیابی از روش گام به گام و خوشه ای به شرح زیر استفاده خواهد شد :
الف ) ارایه تصویری روشن از منطقه قبل از اجرای طرحها و پروژهها بر حسب نوع و اهدافی که بدین منظور از مطالعات پایه ( شناسنامه طرح یا پروژه ) که قبلاً تهیه شده استفاده خواهد شد. لذا تهیه طرح توجیهی و اجرایی برای هر طرح و یا پروژه ضروری است.
ب ) بررسی گزارش های ناظر طرح و یا پروژه از جنبه های مختلف، خاصه محدودیتها و قابلیت های مکانی، زمانی، نیروی انسانی، مشارکت مردمی و غیره که در شرح وظایف ناظر تدوین خواهد شد.
پ ) ارزیابی طرح یا پروژه از جنبه های مختلف اعم از فنی، اقتصادی، اجتماعی و یا زیست محیطی بر دستورالعمل های تعیین شده، در تدوین دستورالعمل ها موارد زیر مدنظر قرار خواهد گرفت.
پ-1- میزان دستیابی طرح یا پروژه به اهداف از قبل تعیین شده
پ-2- میزان سلامت و پایداری طرح یا پروژه در حال و آینده
پ-3- میزان مشارکت و استقبال مردمی در اجرا، نگهداری و مدیریت طرح یا پروژه
پ-4- میزان برگشت پذیری سرمایه به صور مختلف، اعم از مستقیم یا غیرمستقیم
لازم به ذکر است که یکی از ملزومات ارزیابی دقیق طرحها و پروژهها، وجود نظارت قوی و مستمر است لذا باید از ابتدا اعتبار لازم پیش بینی گردد. بدین منظور اعتبارات لازم جهت بخش ارزیابی و پایش در 2 بخش جداگانه تحت عنوان اعتبارات نظارت و ارزیابی مدنظر قرار می گیرد.
میزان اعتبارات کل موارد مربوط به نظارت و ارزیابی حدوداً معادل 1 درصد کل اعتبارات برنامه خواهد بود.
