آیا جهان‌‌گرمایی، زمین را 55 میلیون سال به عقب خواهد راند؟!

     در هفته‌ای قرار داریم که قرار است، وبلاگ‌نویسان و وبلاگ‌خوانان فارسی‌زبان بیشتر با تهدیدی به نام «گرمایش زمین» آشنا شوند. از همین رو، سوّمین موج سبز وبلاگستان به پرداخت عقوبت‌های جهان‌گرمایی در سده‌ی پیش رو اختصاص یافته است.
     یادمان باشد، جهان‌گرمایی در شمار مهم‌ترین موانع سد راه حصول به توسعه پایدار و دستیابی به رفاه ملی است، با این وجود، در برنامه‌ی کمتر تشکل عمده‌ی سیاسی کشور، می‌توان ردپایی از ملاحظات مبتنی بر محیط زیست و مهار جهان‌گرمایی را مشاهده کرد. از همین رو، اهمیت ظرفیت‌سازی اطلاعاتی در این حوزه دوچندان می‌نماید.
    چنین است که یادداشت پیش‌رو جان می‌گیرد؛ یادداشتی که با تحلیل اندیشه‌های فرزانگانی چون لستر تارو در خارج و حمید طراوتی در داخل کشور، می‌کوشد تا با زبانی ساده، وخامت کم‌توجهی به جهان‌گرمایی را بازتاباند.

    وقتی سر دیوید کینگ، مشاور ارشد تونی بلر- نخست‌وزیر سابق انگلستان – برخی از ستاده‌های حاصل از پژوهش‌های خویش و گروه ارشد تحت سرپرستی‌اش را اعلام کرد، بسیاری از دیرباوران نیز نگران شدند، چه رسد به دانشمندانی که از سال‌ها پیش خطر گرمایش جهانی را گوشزد کرده بودند.
     بر بنیاد مطالعات کینگ، رابطه بین میزان دی اکسید کربن نیوار و گرمای کره زمین در 740 هزار سال گذشته به روشنی و شفافیت آشکار شد. دانشمندان گروه کینگ توانستند برای نخستین بار تا ژرفای 3 کیلومتری یخ‌های جنوبگان نفوذ کرده و عمر لایه‌های مختلف را تعیین کنند. مهم‌تر آن که توانستند غلظت دی اکسید کربن این لایه‌ها را نیز بسنجند. قدیمی‌ترین لایه‌ی یخ مورد آزمایش، 740 هزار سال قدمت داشت. نتیجه‌ای که به دست آمد، آن است که در تمام این740 هزار سال، غلظت دی اکسید کربن بین 200 تا 270 قسمت در میلیون، نوسان داشته و هیچ گاه بالاتر نرفته است. حال آن که غلظت آن در سال 2004 میلادی 377 قسمت در میلیون بوده است! این در حالی است که در طول این 740 هزار سال، چندین بار عصر یخبندان روی داده و دوباره هوا گرم شده، اما در تمام سال‌های عصر یخ، غلظت دی اکسید کربن حدود 200 باقی مانده و در گرم‌ترین سال‌ها نیز هیچ گاه از مرز 270 تجاوز نکرده است.

     به زبانی ساده‌تر، این مقدار (377 قسمت در میلیون) نه تنها در740 هزار سال گذشته سابقه نداشته، بلکه به باور بسیاری از دانشمندان، احتمالاً از 55 میلیون سال پیش تاکنون هم بی‌سابقه بوده است!

     اما مگر 55 میلیون سال پیش، زمین چگونه بوده است که حالا باید از شبیه‌سازی انسان‌ساخت آن بترسیم؟!
     55 میلیون سال پیش، کره زمین یک سیاره گرمسیری بود. قطب شمال و جنوب وجود نداشت و سطح دریا‌ها 80 متر بالاتر از امروز بود. این شرایط برای حیات انسان مناسب نبود. در واقع این شرایط از بین رفت تا انسان توانست به وجود بیاید. ولی اکنون بشر با دست خود دارد مجدداً این شرایط ویرانگر و کابوس‌گونه را بازمی‌آفریند. دریافتی که بدل به یکی از جدی‌ترین کابوس‌های بشر قرن بیست و یک شده است. هرچند هنوز هم، باید بپذیریم که اگر به فضای رسانه‌ای درون و برون کشوری دقیق شویم، میزان عنایت و پرداخت رسانه‌های دیداری، شنیداری، نوشتاری و مجازی به این مهم، حتا همپای موج رسانه‌ای حاصل از شهرآورد دو تیم فوتبال یا بسکتبال نیز نیست!
و این درد بزرگ ماست …

    یادمان باشد:
   بنابه تحلیل اطلاعات مربوط به درجه حرارت متوسط کره زمین که از 128 سال پیش تا امروز انجام شده و بیش از 800 ایستگاه معتبر هواشناسی را در نقاط مختلف کره زمین پوشش می‌دهد ( از سرد‌ترین نقاط کوهستانی و یخچال‌های قطبی تا گرم‌ترین نواحی استوایی)؛ از 1970میلادی تاکنون درجه حرارت متوسط کره زمین 0.8 (هشت دهم درجه‌ی سانتی‌گراد) اضافه شده است. تأمل‌برانگیز‌تر آن که در تمامی طول این دوره، افزایش درجه حرارت در هر دهه از دهه قبل بیشتر بوده است. به نحوی که 22 سال از گرم‌ترین سال‌های ثبت شده از 1980 بدین سو بوده و 6 سال از گرم‌‌ترین سال‌هایی که تاکنون ثبت شده در 8 سال گذشته رخ داده. همچنین، شش سال از این سال‌ها ( 2002 و 2003 و  2005و 2006 و 2007 و 2008) همان سال‌هایی است که در آنها تولید غلات شدیداً کاهش یافته است. درواقع، در هفت سال از هشت سال گذشته تولید جهانی غذا از تقاضای جهانی کم‌تر بوده و دولت‌ها چاره‌ای نداشتند جز آن که نیاز جهان را با برداشت از ذخایر غله تأمین کنند. به شکلی که اکنون ذخایر جهانی غله به پایین‌ترین سطح خود در چند دهه‌ی اخیر رسیده و در نتیجه‌ی آن،  قیمت غلات افزایشی چشمگیر یافته است. بنابراین، باید بپذیریم که کمبود شدید مواد غذایی و دو برابر شدن قیمت گندم و ذرت در سطح جهان دیگر یک رویداد موقتی نیست، بلکه یک روند شوم و کابوسی مرگبار است؛ کابوسی که آزمندی و حماقت بشریت در عینیت‌بخشیدن به آن، بیشترین سهم را داشته است. حماقتی که اگر مهار نشود، ممکن است عقربه‌های زمان را به 55 میلیون سال پیش بازگرداند!
کافی است به روند افزایش ناامنی‌های جهانی متأثر از شناسه‌های زیست‌محیطی اندکی دقت کنیم:
در سودان ظرف 3 ماه نخست سال 2008 ، 56 کامیون حامل غله برای پناهندگان دارفور به سرقت رفت؛
در تایلند گرسنگان سارق، شبانه مزارع برنج را درو کردند؛ 
در پاکستان قیمت آرد دو برابر شده و هزاران نیروی مسلح نظامی به حراست از سیلو‌ها گمارده شده‌اند؛
در ترکیه دولت از مردم خواسته از خرید برنج خودداری کنند؛
در مصر صف نانوایی‌های دولتی بسیار طولانی شده و هر روز در صف زد و خورد می‌شود؛
و دست آخر آن که در پایتخت اقتصادی هند، بمبئی، رخدادی خونبار و بی‌سابقه تمامی خبرهای جهان را به زیر می‌کشد …
محیط زیست ناپایدار، فقری پیش‌برنده را به ارمغان می‌آورد و فقر با خود تمامی شناسه‌های بزهکاری و امنیت‌زدایی از جامعه را پیش‌کش خواهد کرد.

   برای آگاهی بیشتر:

   برای مطالعه بیشتر در باره کمبود مواد غذایی و آینده آن به کتاب “خارج از تحمل کره زمین”  Outgrowing the Earth ” نوشته لستر براون و ترجمه دکتر حمید طراوتی رجوع فرمایید.