در پارس آباد مغان، همه چیز رؤیایی است!

یازدهمین ماه از سال آبی 89-1388 هم گذشت و در طول این 11 ماه، هیچ نقطه‌ای از کشور را نمی‌توان سراغ گرفت که همچون پارس‌آباد مغان در روزگاری رؤیایی و خیس به سر برده باشد؛ زیرا میزان ریزش‌های آسمانی اندازه‌گیری شده در این ایستگاه برابر با 99.6 درصد بیشتر از میانگین درازمدت است. یک خبر خوش دیگر این که اندکی از وسعت آن بخش از کشور که دچار خشکسالی بسیار شدید در حد فاصل مرز استان‌های سیستان و بلوچستان و کرمان و خراسان جنوبی بوده، کاسته شده است و به همان نسبت بر میزان ترسالی خفیف در جنوب خاوری ایران افزوده شده است.  علاوه بر این، میزان ریزش‌های آسمانی در ایستگاه اصفهان هم همچنان بیشتر از میانگین درازمدت بوده و این افزایش به حدود 57 درصد می‌رسد؛ هر چند در گاوخونی آبی نیست! هست؟ نکته‌ی جالب توجه دیگر آن است که هرچند بیش از 70 درصد قلمرو ایران‌زمین از خشکسالی خفیف تا شدید در رنج است، اما مجموع بارندگی رخداده در این 11 ماه همچنان از میانگین درازمدت کشور در زمان مشابه به مقدار 5.5 میلی‌متر بیشتر است؛ واقعیتی که اهمیت نواحی زاگرس و ارسباران را به عنوان اصلی‌ترین مناطق تأمین نیاز آبی کشور آشکارا تأیید می‌کند، زیرا همان طور که در نقشه خشکسالی کشور ملاحظه می‌فرمایید، تنها در این نواحی است که همچنان آثار ترسالی خفیف تا شدید مشاهده می‌شود؛ مناطقی که از نظر وسعت کمتر از 25 درصد خاک ایران را دربرمی‌گیرند.
نکته‌ی عبرت‌آموز در این میان، وضعیت رودخانه کارون است که این روزها عملاً و برای سال سوّم به صورت متوالی خشک شده و داد نمایندگان خوزستان در مجلس را به سقف صحن سبز بهارستان چسبانده است؛ زیرا امسال بر خلاف چند سال اخیر در سرشاخه‌های این رود، وضعیت ترسالی حاکم بوده؛ اما کارون همچنان بی‌آب است! حالا شما پیدا کنید پرتقال‌فروش‌های عزیز را!! جستجویی که نگارنده بخشی از آن را در پیک بامدادی رادیو ایران در روز سه شنبه گذشته انجام داد.
اینک ضمن گفتن خدا قوت به همکاران عزیزم در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان، با هم مشروح گزارش دکتر مرتضی خداقلی عزیز – رییس پایگاه – را می‌خوانیم:

وضعیت خشکسالی ایران در سال آبی 1389 –1388  (مهرماه تا پایان مردادماه)

بر بنیاد آخرین بررسی‌های انجام گرفته در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان و فراکافت (تجزیه و تحلیل) نقشه‌های خشکسالی از مهرماه 1388 تا پایان مردادماه 1389 ، نتایج نشان می‌دهد که همچنان مانند ماه گذشته (تیرماه) گستره‌ی خشکسالی تقریباً نیمه‌ی خاوری کشور را احاطه کرده است، به نحوی که مجموع بارندگی در 70.47 درصد از مساحت کشور کمتر از میانگین دراز مدت بوده که نسبت به ماه گذشته کمی افزایش نشان می‌دهد و خشکسالی خفیف تا بسیار شدید در این مناطق حاکم شده است(نمودار شماره 1). به جز در گوشه غرب و شمال غربی و دو لکه سبز رنگ در شمال شرق و جنوب شرقی که همچنان در روزگار ترسالی به سر می‌برند دیگر نقاط کشور با شرایط سخت خشکسالی مبارزه می‌‌نمایند. شاید بتوان چنین تشبیه کرد که آسمان ایران در طول مدت یک ماه اطراف نقطه‌ای ثابت نوسان داشته است و ما را با شرایطی مانند تیرماه روبرو کرده است.
در طول این بررسی جزئیات دیگری از مطالعه نقشه‌های خشکسالی به دست آمد که در ذیل به ‌آن اشاره کوتاهی می‌شود.

خشکسالی بسیارشدید (کاهش بیش از 60 درصد از بارش نرمال): خوشبختانه به رغم افزایش خشکسالی، از وسعت خشکسالی بسیار شدید در کشور کاسته شده است، به طوری که حدود 34/6 درصد از سطح کشور را شامل می‌شود. خشکسالی بسیار شدید نیمه شمالی استان کرمان (انار، رفسنجان، سیرجان، شهر بابک و کرمان)، زابل در استان سیستان و بلوچستان، نهبندان در استان خراسان جنوبی و بافق در استان یزد را در بر گرفته است.

خشکسالی شدید (کاهش 45 تا 60 درصد بارش نرمال):  خشکسالی شدید در حدود 8/17 درصد از سطح کشور را طی این دوره در بر داشته است. این خشکسالی قسمتهائی از استان یزد (رباط و یزد)، بخش اعظم استان فارس (زرقان، داراب، سد درودزن، فسا، شیراز و لار)، نیمی از استان هرمزگان (بندر عباس و بندر لنگه) و بافت در استان کرمان را شامل بوده است.

خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): خشکسالی متوسط از  گوشه شمال شرقی به جنوب کشور همانند نواری، خشکسالی شدید را احاطه کرده است و مساحتی در حدود 17/18 درصد را شامل می‌شود. در استان خراسان جنوبی (بیرجند و قائن)، خراسان رضوی (فردوس)، طبس در استان یزد، استان سمنان (سمنان و گرمسار)، بخش شمال شرقی استان اصفهان (خور و بیابانک)، استان فارس (آباده و اقلید فارس)، استان بوشهر (بوشهر و کنگان)، جاسک و میناب (استان هرمزگان)، استان کرمان (بم و جیرفت) و زاهدان در استان سیستان و بلوجستان شاهد این نوع خشکسالی هستیم.

خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی مانند کمربندی از بخش شمال شرقی کشور به سمت جنوب غرب کشیده شده است که درصد قابل ملاحظه‌ای از کل ایران می‌باشد و 16/28 درصد از مساحت کشور را در بر می‌گیرد. در بخش اعظم استان خراسان رضوی (تربت جام، سبزوار، سرخس، فردوس، کاشمر و مشهد)، بخش شمالی استان سمنان (بیارجمند و شاهرود)، تمام استان گرگان، استان مازندران (بابلسر، فیروزکوه و نوشهر)، استانهای تهران و قم، بخش شمال و شمال غرب استان اصفهان (اردستان، داران، کاشان، گلپایگان، نایین و نطنز)، نیمه غربی استان خوزستان (آبادان، اهواز، بستان و بهبهان)، استان سیستان و بلوچستان (خاش و سراوان)، کهنوج در بخش جنوبی استان کرمان و یاسوج خشکسالی خفیف مشاهده می‌شود.

خلاصه وضعیت خشکسالی ایران در سال آبی جاری (مهرماه 1388 تا پایان مرداد ماه 1389)

    میزان بارندگی متوسط کشور در سال آبی جاری تا پایان مردادماه 226.1 میلی‌متر
    میزان بارندگی دراز مدت کشور تا پایان مرداد ماه 220.6 میلی متر
    میزان افزایش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت 1.69 درصد
    بالاترین درصد خشکسالی: ایستگاه بندرعباس و نهبندان با 70.5 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    بالاترین درصد ترسالی: ایستگاه پارس‌آباد مغان (اردبیل) با 99.6 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    وضعیت خشکسالی: خشکسالی در بخش اعظم نیمه شرقی کشور و ترسالی در بخش غربی و شمال غربی مشاهده می‌شود. همچنین مناطقی با مجموع بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت نسبت به ماه گذشته (تیرماه 1389) 7.27 درصد افزایش داشته است، نهایت این که در این سال استان آذربایجان شرقی پرباران‌ترین و استان قم کم باران‌ترین استان‌های کشور بوده‌اند.

شرح وضعیت خشکسالی استان اصفهان در سال آبی مهرماه 1388 تا پایان مرداد ماه 1389

تجزیه و تحلیل نقشه‌های خشکسالی از مهرماه  1388 تا پایان مرداد ماه 1389 نشان می‌دهد، همچنان نیمه¬ شرقی استان در وضعیت خشکسالی متوسط به سر می‌برد اما از شدت خشکسالی در بخش شمالی استان کاسته شده و از خشکسالی متوسط به درجه خشکسالی خفیف نائل شده است. این در حالی است که بخش غربی و جنوب غربی، از روزگار ترسالی که در ماه گذشته نیز تجربه کرده بودند، بهره می‌برند. به نحوی که مجموع بارندگی در 73.72 درصد از مساحت استان کمتر از میانگین دراز مدت بوده و خشکسالی خفیف تا متوسط در این مناطق حاکم شده است (نمودار شماره 2).
جزئیات حاصل از مطالعه نقشه‌های خشکسالی به شرح زیر است:

خشکسالی متوسط (کاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): خشکسالی متوسط در حدود 26.85 درصد از سطح استان را در بر می‌گیرد. این خشکسالی نیمه شرقی استان (انارک، خور و بیابانک و چوپانان) را شامل می‌شود.

خشکسالی خفیف (کاهش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی درصد بیشتری را نسبت به خشکسالی متوسط و خشکسالی خفیف ماه گذشته نشان می‌دهد و در حدود 46.87 درصد از مساحت استان را شامل می‌شود. این ناحیه به مانند نواری از بخش شمالی استان به سمت جنوب کشیده شده است به طوری که در نواحی آران، اردستان، حنا، ،سمیرم، کاشان، گلپایگان، میمه، نایین، نطنز و ورزنه شاهد این نوع خشکسالی هستیم.

ترسالی خفیف (افزایش کمتر از 20 درصد نرمال): این خشکسالی مانند کمربندی از بخش غرب کشور به سمت جنوب کشیده شده است و مساحتی در حدود 26.28 درصد را در بر می‌گیرد، که شامل نواحی اصفهان، تیران، چادگان، خونسار، شاهین شهر، شهرضا، دهاقان، زرین شهر، فریدن، فریدون شهر، فلاورجان، مبارکه، مورچه خورت و نجف آباد است.

خلاصه وضعیت خشکسالی استان اصفهان در سال آبی جاری (مهرماه 1388 تا پایان مردادماه 1389)

    میزان بارندگی متوسط استان اصفهان تا پایان مردادماه جاری 155.3 میلی‌متر
    میزان بارندگی دراز مدت استان اصفهان تا پایان مردادماه جاری 155.4 میلی متر
    میزان کاهش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت 0.01 درصد
    بالاترین درصد خشکسالی: در ایستگاه خور و بیابانک با 34 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    بالاترین درصد ترسالی: در ایستگاه اصفهان با 56.95 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت
    وضعیت خشکسالی: در بیشتر نقاط استان خشکسالی حاکم می‌باشد و درصد کمتری از استان ترسالی خفیف را شامل می‌شود. همچنین مناطقی با مجموع بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت نسبت به ماه گذشته (تیر 1389) 7.12 درصد افزایش داشته است.

نمودار شماره 3 میزان بارش دریافتی استان‌های مختلف کشور را نسبت به میانگین دراز مدت آن و نمودارهای 4 الی 7 تغییرات بارش را بصورت تجمعی و نیز به تفکیک ماه در بازه زمانی ابتدای مهرماه 1388 تا پایان مردادماه 1389 نشان می‌دهند. لازم به ذکر است تمامی مقایسه‌های انجام شده بر اساس آمار ایستگاه‌های سینوپتیک و بصورت حسابی محاسبه شده‌اند.

پیوست:

برای ردیابی نقشه های خشکسالی ایران در مهار بیابان زایی این نشانی را کلیک کنید.