فاجعه در جنگل‌های ماسال!

     دوست و همکار عزیزم، سیدجعفر سید اخلاقی، امروز تصاویری از رویشگاه‌های جنگلی ماسال در غرب استان گیلان را به من نشان داد که خود، هفته‌ی گذشته از منطقه برداشت کرده بود. آنچه می‌دیدم، حقیقتاً باورنکردنی و غم‌بار بود، بیش از 50 درصد از درختان با تنه‌هایی کاملاً برهنه و خشک خودنمایی می‌کردند و روند برهنگی به صورتی شتابان در حال گسترش بود.

     نخست گمان کردم که شاید بحران خشکسالی سبب بروز چنین خسارتی به یکی از ارزشمندترین بخش‌های جنگلی کشور شده است، امّا با مشاهده‌ی دیگر تصاویر، همان گونه که ملاحظه می‌کنید، دریافتم که ظاهراً پای یک آفت گیاه‌خوار در میان است، آفتی به نام پروانه سفید درختان با نام علمی:  “Hyphantria cunea Drury”

موضوع را با همکار عزیز و سختکوشم، دکتر ابراهیم عزیزخانی در بخش تحقیقات حفاظت و حمایت مطرح کردم. ایشان اطلاعات ذی‌قیمتی از این حشره سفید آمریکایی برایم نقل کردند و همچنین مقاله‌ای از ولی‌الله رضایی را  در اختیارم قرار دادند، که می‌توانید در اینجا تمام آن را مطالعه فرمایید.

گفتنی آنکه این پروانه، بومی آمریکای شمالی بوده و در آن مناطق دارای پراکندگی وسیعی است. این آفت بلافاصله  بعد از جنگ جهانی دوم به اروپا (مجارستان، اتریش و یوگسلاوی) وارد شد و  از آن تاریخ در تمام اروپا منتشر گردیده است.
از دیگر نکات جالب، مسأله دشمنان طبیعی این آفت است. در حقیقت هر چند نخستین برنامه‌های مهار زیست‌شناختی (کنترل بیولوژیک) این آفت از سال 1952 در اروپا آغاز شده است، امّا همچنان این آفت به خسارت‌های عمده خود ادامه داده و می‌دهد.  چرا که هیچ یک از زنبورهای پارازیتوئید (دشمن طبیعی) نتوانسته که در محیط‌های جدید استقرار یابد و در نتیجه تلاش‌ها برای کنترل بیولوژیک آفت روی استفاده از اسپری B.T.( Bacillus thuringiensis) متمرکز و متوقف مانده است.
شایان توجه آنکه علاوه بر زنبوران پارازیتوئید، سن‌ها و عنکبوت‌ها هم دشمن آفت هستند، ولی به خاطر مودار بودن لارو آفت توسط پرندگان خورده نمی‌شود.
امید که با انتشار این مطلب زنهاردهنده، مسئولین ذیربط در وزارت جهاد کشاورزی به ژرفای خطر پیش آمده وقوف یافته و هر چه سریع‌تر مجموعه اقدام‌هایی را در حوضه‌ی مدیریت بحران و ریسک در قالب طرح‌های اجرایی ضربتی و نیز پژوهشی سامان دهند.

مؤخره:
نکته‌ی غم‌انگیز و در عین حال، عبرت‌آموز ماجرا این است که طرفداران محیط زیست، همواره از شنیدن حادثه‌ی تخریب یکی از عرصه‌های محیط زیست ناشی از عملیات اجرایی ساختمانی (نظیر جاده‌کشی، سدسازی و …) برآشفته شده و نگرانی خود را اعلام می‌دارند. غافل از اینکه خسارت یک پروانه‌ی غریبه به ارزشمندترین پاره‌های هیرکانی و زاگرس می‌تواند، حتا ابعادی به مراتب بزرگ‌تر و خطرناک‌تر بیافریند! امید که روزی همه‌ی ما بر درجه‌ی آسیب‌پذیری و شکنندگی زیست‌بوم ارزشمند خود واقف شده و عملاً نشان دهیم که استحقاق زیستن در چنین طبیعت زیبا و گرانسنگی را داریم.

و دست آخر اینکه:

یادمان باشد شهید ناصر پیروی جانش را برای حفظ همین جنگل از دست داد و خون بی گناهش ریخته شد …