مهار بیابان‌زایی

مرگ تدریجی تالاب انزلی و دسته گل بی پی در خلیج مکزیک!

تالاب انزلی، نگین بی بدیل گیلان در حال احتضار است. سالانه میلیون‌ها تن رسوب، صدها هزار لیتر فاضلاب و پساب‌های آلوده‌ی خانگی، صنعتی، کشاورزی و بیمارستانی از طریق 11 رودخانه‌ای که به آن منتهی می‌شود و نیز زهکش اراضی زراعی اطرافش، در این تالاب ارزشمند می‌نشیند و با خود مرگی آرام و تلخ را برای زیستمندان کم‌نظیر و زیبارویش به ارمغان می‌آورد. افزون بر آن، تالاب عملاً تبدیل به یک کهریزک آبی/ خاکی شده و نمی‌توان جایی در این تالاب 20 هزار هکتاری را یافت که عاری از زباله‌های جامد شهری و روستایی باشد؛ به نحوی که چشم‌انداز دیداری تالاب را نیز به شدت متأثر کرده و از جذابیت انداخته است.
امّا نکته‌‌ی غم‌انگیز‌تر ماجرا آن است که انگار این مرگ را نمی‌بینیم و روزمرگی پیشه کرده‌ایم! گویی باید مانند ماجرای سانحه‌ی سد سنندج در چند سال پیش، یک کامیون حاوی MTBE در تالاب خالی شود تا متوجه شویم: مرگ چقدر به ما نزدیک شده است! نشده است؟
شاید به همین دلیل باشد که در قصه‌ی تلخ عبور کنار گذر (بخوان میان گذر) انزلی هم، عملاً آن گونه که سزاوار بود، پژواک درخوری رخ نداد و ایستاده‌ایم تا مانند پل شهید کلانتری بر روی دریاچه ارومیه همه چیز تمام شده و سازه مستقر و افتتاح گردد و آنگاه در پی حفر کانال‌هایی برای عبور آب در بین این خطای انسانی خود ساخته باشیم!
همه چیز مانند آن قورباغه‌ی معروف در فیلم یک حقیقت ناخوشایند دیویس گوگنهایم می‌ماند که چون در ظرفی قرار گرفته که دمایش به تدریج در حال افزایش است، خطر را احساس نمی کند و آنقدر منتظر و منفعل می‌ماند تا بمیرد؛ در صورتی که اگر آن قورباغه را به یکباره در ظرفی با آب داغ رها می‌کردند، واکنش نشان داده و خود را نجات می‌داد.

در ابعادی بزرگ‌تر نیز می‌توان به ماجرای خلیج مکزیکو و بحران آلودگی ناشی از آن اشاره کرد؛ بحرانی که شرکت بی پی را با دشوارترین چالش تاریخ عمرش روبرو کرده است و حجم گزارش‌های محیط‌زیستی رسانه‌های بین‌المللی جهان و پوشش خبری این رخداد را به شدت افزایش داده است. واقعه بی سابقه ای که هم اکنون بیش از 27 هزار نفر مشغول پاک کردن گاف بی پی هستند! غافل از آن که این فاجعه‌ای است که حتا اگر آن میلیون‌ها لیتر نفت در دریا هم تخلیه نمی‌شد، به هر حال بر سر ما فرود می‌آمد! نمی‌آمد؟
در همین باره و در تاریخ نهم جون 2010، یادداشتی به قلم بیل مک کیبن (Bill McKibben) بنیانگذار حرکت جهانی 350 در niemanwatchdog منتشر شد که به همین بی‌خبری، بی‌تفاوتی، انفعال و تنبلی ذهنی بشر امروز اشاره دارد. وی در یادداشت خود با اشاره به پوشش گسترده‌ی رسانه‌ای دسته گل بی پی در خلیج مکزیکو، می‌پرسد: خب فرض کنید که اصلاً این فاجعه رخ نمی‌داد و آن چند میلیون بشکه نفتی که به محیط آبی خلیج مکزیکو سرازیر شد، به دست مصرف کننده‌ی واقعی‌اش می‌رسید! یعنی در نهایت به جای دیگری از همین یگانه کره‌ی قابل زیست حمل شده و به عنوان سوخت مصرف می‌شد؛ آنگاه چه می‌شد؟ جز آن که باز هم میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را در جهان افزایش می‌داد؟ به سخنی ساده‌تر، بیل می‌گوید: فرق چندانی نمی‌کند که سوخت‌های فسیلی سوزانده شوند و یا در دریا رها شوند، زیرا در هر حال محیط زیست را تخریب و آلوده می‌کنند. به قول خودش: fossil fuel is everywhere dirty.
بنابراین، دغدغه‌‌ی اصلی بشر دانای امروز – اگر واقعاً دانا باشد – این است که از خود بپرسد: ما تا چه حدی طبیعت را از توازن خارج ساخته و ناپایدار ساخته‌ایم؟ و آیا می‌توانیم آن تعادل و توان زیست‌پالایی و خودترمیمی را دوباره به طبیعت بازگردانیم یا خیر؟

برگردیم دوباره به ماجرای تالاب انزلی و از خود بپرسیم: چگونه وزارت راه و ترابری حاضر نشد حرف هیچ یک از متخصصان کشور و نیز ناظران بین‌المللی از جایکا را بشنود و به احداث میان‌گذر خویش ادامه دهد؟ متخصصانی چون دکتر مجید مخدوم (استاد دانشگاه تهران و رییس انجمن علمی محیط زیست ایران) ، دکتر مسعود منوری (مدیر گروه علوم محیط زیست واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی)، دکتر محمدرضا احمدی (دانشیار گروه آبزیان دانشگاه تهران)، دکتر بهرام حسن‌زاده کیابی (عضو هیأت علمی دانشکده علوم زیستی دانشگاه شهید بهشتی)، دکتر اصغر عبدلی (عضو هیأت علمی گروه تنوع زیستی دانشگاه شهید بهشتی)، استاد هنریک مجنونیان (پیشکسوت شناخته شده محیط زیست ایران)، دکتر حسین گنجی دوست (رییس گروه مهندسی محیط زیست دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر احمد خدادادی  (رییس پژوهشکده محیط زیست دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر یوسف فیلی‌زاده (متخصص اکولوژیکی تالاب‌ها و گیاهان آبزی)  و بسیاری دیگر از کارشناسان و تصمیم‌سازان به نام کشور  ( اسامی این متخصصان به همراه نظریه مکتوب ایشان در کتاب: “اینجا تالاب انزلی بود!” (انتشارات اداره کل محیط زیست گیلان) موجود است.) که هر چه فریاد زدند و هشدار دادند که ساخت این میان‌گذر به معنای مرگ همیشگی تالاب انزلی و افزایش خطر سیل‌خیزی شهرستان انزلی خواهد بود، کسی گوش نکرد که نکرد و همه انگار مانند آن قورباغه انتظار می‌کشند تا لاشه‌ی بی‌جان‌شان را کسی پیدا کرده و از آب بیرون کشد!
وای بر ما …

محمد درویش

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

نوشته های مشابه

22 دیدگاه

  1. دوست گرامی
    تنها چیزی که ارزش ندارد گفته ها و نوشته های متخصصین و استادان است. ماهی هم هیچوقت تازه نیست اگر از اب گرفته شود بلکه مرده است. ما وقتی یادمان میوفتد که طرحمان اشتباه است که خیلی دیر شده. مثل پل روی اتوبان امامزاده هاشم دقیقا مثلی است در جهت عکس جریان!!

    وقت که شرکت بی پی گفت میزان نفت ورودی به خلیج 4200 گالن در روز است اولین کسی که پی برد این شرکت عدد واقعی را نگفته یک استاد دانشگاه بود برای همین دولت فدرال از شرکت خواست که عکسها و فیلمهای بهتری را ارائه دهد.

    پاسخ:

    امیدوارم فاجعه بی پی بتواند رویکرد جهان را نسبت به حفاری های نفتی تغییر دهد.
    درود …

  2. ماجرای آن قورباغه، من را نه تنها یاد ِ محیط زیست بیمار ِ وطنم که یاد دیگر بیماری های مزمنش نیز انداخت!

    به نظرم دیدگاه ِ این نوشته و مقایسه ی این دو پدیده بسیار به جا و جالب بود ،
    خداکند تا قبل از این که کار از کار بگذرد (یا شاید همین حالا هم دیر شده باشد!)، از خواب ِ خرگوشی بیدار شویم… .

    پاسخ:

    امیدوارم …

  3. محمد عزیز سلام و خسته نباشی
    طبق اعلامی که کرده بودی 5شنبه پای صحبتت تو رادیو نشستم و واقعا خوشحال شدم که تونستم برای اولین بار صدایت رو بشنوم .
    البته برنامه نیم ساعت دیرتر از آنچه اعلام کرده بودی شروع شد . خب از بیاناتت استفاده کردم ولی خبری از اون گفتگوی چالشی نبود که وعده کرده بودی . گرچه سوالاتی از عبدی نژاد کردی و جوابهای کم رمقی نیز دریافت کردی و وعده شنیدیم از این مقام محترم. ولی خب باز هم بد برنامه ای نبود .
    تا حالا بازخوری گرفتی از عکس العملهای مردم و مسئولی از این برنامه هایی که داری و این بازخورها به چه شکل بوده ؟

    پاسخ:

    فکر کنم مناظره های کاندیداهای ریاست جمهوری، انتظارات تو را از گفتگوهای چالشی برده بالا! نبرده بالا؟!

  4. اقای درویش واقعا خسته نباشید از این همه پرکاری شما حبرت زده می شود آدم. شما کی به خودتون می رسید دراین زمینه اگر توضیح بدید حداقل ما انرژی می گیریم.

    پاسخ:

    پرداختن به محیط زیست و مهار بیابان زایی عشق من است و آدم وقتی به عشقش می پردازد، یعنی دارد به خودش می رسد!
    درود …

  5. استاد عزیز
    از آزولا ننوشته بودید یا من ندیدم؟مهر پارسال به لطف همکاران گشتی بر بالاب زدیم آزولا بیداد کرده است ….

    پاسخ:

    بله آزولا دارد بی داد می کند … پیش تر اشاره کرده ام به این خطر.

  6. خسته نباشید
    من خیلی وقته نامید شدم از اینده کره زمین
    ما انسان ها بیرحمانه و بی وقفه در حال تخریبش هستیم
    :(((

    پاسخ:

    حق دارید که از عملکرد انسانها در مدیریت زمین ناراحت شوید، اما حق ندارید ناامید شوید.
    درود …

  7. ماهمه از این جریان اسفناک اندوهگین هستیم ولی اندوه و تاثر دردی را درمان نمی کند. از نظر آگاهی از این فاجعه در خواب خرگوشی هم شاید نباشیم ولی از نظر واکنشی که باید نشان دهیم در خواب خرگوشی عمیفی هستیم. نیاز به واکنش های انسجام یافته داریم. نیاز به افرادی آگاه داریم که واکنش ها را رهبری کنند. آگاهی دادن به دیگران در مورد این مسله شاید بتواند شروع قدمی کوچک در این راستا باشد. پرسش من از نویسنده گرامی این مطلب این است که آیا ایشان اجازه چاپ آن را در رسانه های عمومی می دهند؟

    پاسخ:

    درود بر شما … نوشته ام که همه بدانند … با ذکر منبع انتشار مطالب مهار بیابان زایی بلامانع است.

  8. مدیریتهای رضا خانی اگر درک وفهم وشعور پشتش باشد خوب است در غیر اینصورت میشود خود رائی برخی مدیران که میخواهند ادای آدمهای مدیریت های قدیمی را درآورند ولی بدون درایت.اینها مدیریت مدبرانه نیست که با وجود این همه مخالفت، باز شبیه احمق ها به استمرار حرفهای صد من یه غاز اصرار دارند.

  9. چرا واقعا بالا برده !!
    اما نگفتی بازخورهاش چه جوری بود ؟ دیشب تو برنامه خبری 7.5 شبکه اول دیدم چه تعریف وتمجیدی داره میشه از سد سازی و آن را یگانه منجی بشریت و آبهای سطحی می کویند . گفتم جای محمد درویش خالی !

    1. من اصولاً خواهش های اکولوژیکی پایینی دارم. تصورش را بکن که اگر سال قبل همین برنامه را در ساعت 7:30 تماشا می کردی، ممکن بود یاد درویش بیافتی؟!
      درود …

  10. مرگ جزیره کیش
    جزیره مصنوعی ایران در کنار کیش
    نخستین بار نیست که خبر ساخت جزایر مصنوعی در خلیج فارس به گوش می‌رسد.

    پیش از این ساخت جزیره فروهر در سیراف توانسته توجه بسیاری را به خود جلب کند. حالا هم ساخت جزیره‌ مصنوعی دیگری به‌نام « خلیج‌فارس» که محمدباقر نبوی معاون محیط‌زیست دریایی سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره آن به ایلنا می‌گوید به زودی در آب‌های کیش آغاز می‌شود. این درحالی است که مخالفان ساخت جزایر مصنوعی اعتقاد دارند زمانی که از پتانسیل‌های موجود در جزایر ایرانی برای استفاده گردشگری و اقتصادی استفاده نشده چه لزومی دارد تا آلودگی‌های زیست محیطی را به خلیج فارس بکشانیم.

    خلیج فارسی که هم اکنون با آلودگی‌های بسیاری روبه‌روست. براساس آنچه نبوی می‌گوید: براساس برنامه‌ریزی‌ها در شمال‌غرب جزیره کیش بالاتر از کشتی یونانی، در کمتر از هفت سال آینده، جزیره‌ای مصنوعی با مساحتی حدود 405‌هکتار سر از آب بیرون می‌آورد که قطب توریستی‌ـ اقتصادی منطقه می‌شود، اما این جزیره مصنوعی تاثیرات منفی بسیاری بر زیستگاه بی‌نظیر مرجانی این جزیره می‌گذارد.

    140 هکتار این جزیره در دریا و بقیه در خشکی قرار داردو هزینه ایجاد این جزیره شش‌میلیارد دلار برآورد شده‌است. نبوی می‌گوید:طی بازدیدی ازمحل اجرای طرح، گزارشات اولیه مجری طرح، توسط سازمان حفاظت محیط زیست بررسی شد و لزوم ارائه گزارش تفصیلی و طرح جامع پروژه گوشزد شد تا میزان برداشت شن و ماسه از دریا مشخص شده و چگونگی عملیات ساخت و ساز در بستر دریا معین شود. او به مسائل محیط زیستی هم اشاره می‌کند و می‌گوید:درست است که گفته می‌شود این طرح یک طرح ملی است ولی باید ملاحظات زیست‌محیطی آن در نظر گرفته شود و به‌طور قطع سازمان حفاظت محیط‌زیست با هر گونه خاک‌ریزی و خاک‌برداری در بستر دریا مخالف است زیرا عملیات‌های خاک‌ریزی و خاک‌برداری موجب تخریب 100 درصد زیستگاه‌های دریایی می‌شود. نبوی می‌گوید: قرار بر این شده است که در ساخت این پروژه از سازه‌های سازگار با محیط‌زیست استفاده شود. همچنین، برای جلوگیری از تخریب در بستر دریا به جای خاک ریزی، باید پایه‌گذاری صورت گیرد. براساس آنچه معاون محیط‌زیست دریایی می‌گوید:‌ برای اجرای پروژه «جزیره مصنوعی خلیج فارس»، سازمان محیط‌زیست محلی را به مجری طرح جزیره خلیج‌فارس پیشنهاد داده است که کمترین ساختار مرجانی در آن قرار دارد. نبوی همچنین می‌گویدد: در ‌این منطقه اکوسیستم حساسی وجود ندارد ولی در هر صورت ساخت پروژه‌ای به این وسعت روی اکوسیستم منطقه تاثیر منفی می‌گذارد.

    او اما در ادامه می‌گوید: ساخت چنین سازه‌ای می‌تواند روی جریان‌های محلی دریایی اثرگذار بوده و موجب رسوب‌گذاری و تخریب در سواحل مرجانی شود.

    نبوی تاکید می‌کند: طرح جامع، طرح ارزیابی زیست‌محیطی و مطالعات اکولوژیکی، این پروژه توسط مجری طرح هنوز ارائه نشده تا سازمان حفاظت محیط‌زیست بتواند در مورد آن اظهارنظر کند.
    جزیره خلیج‌فارس که در حال حاضر مطالعات اولیه آن در حال انجام است توسط بخش خصوصی با هزینه‌ای بالغ بر شش میلیارد دلار قرار است در شمال‌غرب سواحل مرجانی جزیره کیش احداث شود. در صورت اجرای این طرح که هفت سال طول می‌کشد، این جزیره مصنوعی به قطب توریستی ـ اقتصادی منطقه تبدیل می‌شود.

    ساخت جزیره مصنوعی بزرگ خلیج فارس درسواحل مرجانی کیش در حالی انجام می‌شود که در سال‌های اخیر ایران بارها اعتراض خود را نسبت به ساخت و ساز جزایر مصنوعی وسیع درحاشیه خلیج فارس مانند جزیره نخل درامارات که اثرات مخربی روی محیط زیست خلیج فارس دارد اعلام کرده است.

  11. لطفا در خصوص جزیره کیش
    اطلاع رسانی کنید که متاسفانه بی تدبیری مدیر عامل آن و مناطق آزاد این جزیره زیبای مرجانی را که سرمایه آیندگان است به نابودی می کشد و مانند آنچه در امارات اتقاق افتاد برای این جزیره نیز تکرار می شود

  12. تذکر مجدد لطفا اطالع رسانی کنید
    با بهانه پروژه ملی بودن هکتارها زمین در غرب جذیر کل هور تا جنت الطیر واگذار می شود و نقشه های آن هم در سایتها می توان دید پروژه ای که مانند گل شرق جز تخریب محیط زیست چیزی در بر ندارد. اطلاع رسانی شماد راین یکی دو روزه بسیار حیاتی است.

  13. با سلام بر اساس اخرین اخبار قرارداد پروژه مذکور دیروز 1 تیر ماه به امضای محبی مدیر عامل سازمان منطقه آزاد کیش رسید.
    منبع سایت سازمانمنطقه آزاد کیش
    https://www.kish.ir/HomePage.aspx?TabID=0&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR
    امضای قرارداد بزرگترین پروژه گردشگری کشور در کیش
    احداث پروژه شهر دریایی خلیج فارس با هزینه ای بالغ بر 60 هزار میلیارد ریال توسط بخش خصوصی به زودی در کیش آغاز می شود.

    1. ممنون از پیگیری شما. ظاهراً این پروژه ارزیابی زیست محیطی هم دارد. آیا می دانید چه شرکتی یا افرادی آن را انجام داده اند؟ و آیا نسخه ای از آن موجود است؟
      درود …

  14. peace4khakpour.persianblog.ir/‏
    peace23khakpour.persianblog.ir/‏
    طرح در وبلاک من باید که اجرایی شود .
    و انتقال مستقیم آب ( انتقال آب دریای خزر به خلیج فارس و بالعکس ) و به دریاچه ها . و بدون تصفیه . که هم نیاز به این کار نیست و هم انتقال آب سریعتر انجام می شود و هم هزینه خیلی کمتری دارد .
    و با استفاده از این لوله ها فاضلآب ها را به خلیج فارس بفرستیم .
    و دریاچه ها و تالاب های کم آب و خشک شده را پر آب کنیم . از هر آبی .دریا یا رود .
    و آب شیرین شرب و کشاورزی کل ایران را از رود ها و سد ها تامین کنیم .
    راه دیگری وجود ندارد ؟!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا