ریزگردهای عربی را رها کنید ؛ سوسک‌ها را بگیرید!

به دنبال انتشار یادداشتی با عنوان: «بلوط‌های زاگرس ؛ تازه‌ترین قربانی ریزگردهای عربی؟!» و ابراز نگرانی از شتاب معنی‌دار خشکیدگی رویشگاه‌های بلوط در زاگرس، به ویژه در استان‌های ایلام، کهکیلویه و بویراحمد، فارس و چهارمحال بختیاری، اینک خبر می‌رسد که متهم ردیف نخست در بروز این فاجعه، دو  گونه‌ی سوسک چوبخوار از خانواده Buprestidae است. هرچند نباید از خاطر برد که در بروز و تشدید طغیان و خسارت این آفت، تمامی مؤلفه‌های تنش‌زا به ویژه خشکسالی، ریزگردها، فشار دام و عملیات زراعی در حریم جنگل‌های زاگرس، مؤثر بوده‌اند.
در ادامه ضمن سپاس از همکار ارجمندم، آقای دکتر ابراهیم عزیزخانی از اعضای هیأت علمی گروه تحقیقات حمایت و حفاظت جنگل‌ها و مراتع، توجه شما را به گزارش مشروح و مصور ایشان که حاصل یک بازدید 5 روزه در معیت یک گروه کارشناسی در اردیبهشت ماه سال جاری از منطقه‌ی مورد نظر است، جلب می‌کنم.
امّا در همین جا به دوستداران و عاشقان زاگرس هشدار می‌دهم که چنانچه تحملش را ندارند، از خواندن این گزارش غمبار، صرف نظر کنند! به ویژه آنجا که ابراهیم برایمان به تلخی نوشته: «مشاهده تعداد زیاد درختان خشک شده موجود در مناطق مورد بازدید در این سه استان قلب هر دوستدار طبیعت را به درد می‌آورد، اما تأسف بارتر اینکه هنوز تعداد زیادی از درختان سبز ولی آلوده‌ به لاروهای آفت وجود دارند که در صف مرگ سریع به انتظار نشسته‌اند و گذشت زمان بر تعداد آنها خواهد افزود.»
خداوندا! یعنی می‌شود روزی ایران را … زاگرس را بدون بلوط فرض کرد؟!
وای بر ما اگر چنین شود …

شرح اجمالی ماجرا :
موضوع زوال و خشکیدگی درختان بلوط در منطقه زاگرس به دنبال کاهش ریزش‌های آسمانی و پس از آن بروز خشکسالی و همین طور پدیده ریز گرد‌ها مدتی است که مورد توجه مسئولین محلی و تا حدودی رده‌های بالای سازمانی قرار گرفته است. با جدی شدن این پدیده و افزایش روزافزون تعداد درختان خشک شده بلوط ، از سال گذشته گروهی از کارشناسان موسسه ضمن بازدید از منطقه به بررسی علل بروز آن پرداختند، اما به دلیل مناسب نبودن زمان بازدید، پیشنهاد بازدید مجدد در سال آینده یعنی سال 1389 را کردند. براین اساس و به دعوت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور مقرر شد تا از تاریخ 17/2/89 لغایت 21/2/89 به مدت 5 روز بازدیدی از استان‌های ایلام، کهکیلویه و بویراحمد و فارس صورت بگیرد. در این برنامه دکتر عزیزخانی به اتفاق مهندس عارفی‌پور و نماینده سازمان جنگل‌ها در استان‌های یاد شده به بررسی علل بروز این موضوع پرداختند. به طور خلاصه بررسی‌های این گروه نشان داد که عامل اصلی خشکیدگی‌های بلوط در سه استان یاد شده، مربوط به طغیان و خسارت 2 گونه سوسک چوبخوار از خانواده Buprestidae است که ذکر نام علمی آنها منوط به شناسایی دقیق آنها خواهد بود. لاروهای این دو گونه در زیر پوست فعالیت کرده و تغذیه آنها سبب قطع ارتباط آوندی گیاه و در نهایت مرگ درخت می‌گردد. در مواردی میزان جمعیت این آفات به اندازه‌ای زیاد بود که به دلیل مرگ سریع درخت حتی‌الامکان تکمیل سیکل زندگی برای آنها فراهم نمی‌شد. مشاهده تعداد زیاد درختان خشک شده موجود در مناطق مورد بازدید در این سه استان قلب هر دوستدار طبیعت را به درد می‌آورد، اما تأسف بارتر اینکه هنوز تعداد زیادی از درختان سبز ولی آلوده‌ به لاروهای آفت وجود دارند که در صف مرگ سریع به انتظار نشسته‌اند و گذشت زمان بر تعداد آنها خواهد افزود. لازم به ذکر است آفات مذکور بخشی از فون طبیعی منطقه هستند ولی متاسفانه به دلیل بروز خشکسالی‌های اخیر و تخریب‌های آگاهانه و بعضا ناآگانه مانند شخم عمیق پای درختان به هدف کشت دیمی و بی حاصل دیم !!! باعث قطع ریشه درختان و هدر رفت این رطوبت حداقلی می‌گردند. چرای دامها نیز که امکان زادآوری را از درختان بلوط گرفته و این درختان کهنسال را در حسرت دیدن روی نونهالهان نورسته از خاک همچنان نگه داشته است. این مسایل به علاوه مشکل ریزگردها و مشکلات اقتصادی و اجتماعی موجود در این استان‌ها با توان مضاعف کمر همت بر نابودی سرمایه‌های سبز این مرز و بوم بسته‌اند. به امید روزی که چشم امید ما از قلم دستورنگار مسئولین محترم به دستان همت بلند مردم ما که در میان آن قلب مام میهن خواهد تپید، دوخته شود.
در دو یادداشت بعدی مشروح گزارش آقای دکتر عزیزخانی را انتشار خواهم داد.