راهکارهایی برای برون رفت از کابوس غبارآلودگی آسمان آبی ایران

آسمان ایران در 16 تیر 1388 - عکس از ناسا

      اخیراً عزمی – ظاهراً – جدی در سطح کلان نهادهای مرتبط با موضوع در وزارتین جهادکشاورزی، کشور، امور خارجه، راه و ترابری و نیز سازمان حفاظت محیط زیست، بازرسی کل کشور و مجمع تشخیص مصلحت نظام و حتا پاره‌ای از نهادهای امنیتی و انتظامی بوجود آمده تا معضل گرد و غباری که این روزها آسمان 18 استان کشور را متأثر کرده است، شناسایی و مهار شود. از همین رو، تحرکی گسترده و کم‌نظیر در نهادهای علمی و پژوهشکده‌های مرتبط و اغلب دانشگاه‌هایی که در این حوزه صاحب تخصص هستند، بوجود آمده تا آخرین یافته‌ها، تحلیل‌ها و پیشنهادهای کارشناسی خود را برای مقابله‌ی بخردانه با توفان‌های گرد و غبار در کشور ارایه دهند.

تهران که به این روز افتاد، شاخک ها تیز شد!

      نگارنده، ضمن آرزوی سرانجامی سبز برای این تلاش‌ها، کوشیده است تا در این یادداشت به اختصار ابعاد این ماجرا را تبیین سازد:
   1- پديده‌ي گرد و غبار و توفان‌هاي متأثر از آن در شمار نشان‌زدهاي آشناي مناطق خشك و بياباني جهان و سرزمين‌هاي حاشيه‌ي آن به شمار مي‌رود. با اين وجود، نبايد شك كرد كه همين پديده‌ي معمول و طبيعي چنانچه در وسعتي نامعمول و تكراري غيرعادي و پرشمار و غلظتي شديد رخ ‌دهد، احتمالاً ردپاي مؤلفه‌‌هاي غيرطبيعي در آن قابل رديابي خواهد بود. از اين رو، به باور نگارنده اگر ملاحظه مي‌شود كه بيش از سه سال است هموطنان مرزنشين ما در مناطق جنوب و جنوب غرب با اين معضل روبرو بوده و تعداد روزهاي غبارآلود بيش از يكصد درصد رشد را در سال نشان مي‌دهد، آشكار است كه اين پديده نمي‌تواند ناشي از يك ويژگي طبيعي اقليمي يا نيواري صرف باشد.

کشف موقعیت دقیق چشمه های تولید گرد و خاک و ریزگرد با استفاده از تکنیک دورسنجی - امروزه - کار ساده ای است.

     2- اصطلاحي وجود دارد به نام «چشمه‌هاي توليد گرد و خاك»؛ اغلب اين چشمه‌ها در كشورهاي عربستان، عراق و سوريه – در رتبه نخست – و امارات متحده عربي، قطر، كويت، ايران، اردن، ترکمنستان و برخي از كشورهاي شمال آفريقا – در رتبه دوم – واقع است. براي اين كه ميزان اثر هر يك از مناطق يادشده در توليد و پراكنش ريزگرد به ايران مشخص شود، شايسته است كه با بررسي رسوبات به جاي مانده در 18 استان كشور و مطالعات مينرالوژيكي، اقدام به منشأيابي كرد. بدين‌ترتيب، سهم و مسئوليت هر كشور در بروز بحران پيش آمده مشخص مي‌شود. افزون بر آن، با توجه به تصويربرداري‌هاي 24 ساعته از زمين توسط سنجنده‌هاي موجود در فضا، يافته‌هاي حاصل را مي‌توان با استفاده از تكنيك دورسنجي، مورد آزمون قرار داد.
    3- يك مطالعه‌ي ديگر، مي‌تواند بررسي فرآيند جهان‌گرمايي (global warming) و اثرات متقابل آن بر روي دوره‌ها و توالي خشكسالي در منطقه باشد.
    4- بررسي نقش مديريت نابخردانه سرزمين در خشكاندن تالاب‌هاي مهم منطقه، از جمله هورالعظيم و هورالهويزه مي‌تواند كاملاً بازدارنده در آينده باشد. به نظر مي‌رسد بايد تركيه و عراق (و البته وزارت نيرو ايران – سد كرخه) را راضي كرد تا حق آبه‌ي طبيعي تالاب‌هاي يادشده را مجدداً برقرار سازند. رخدادي كه افغان‌ها هم در هامون تكرار كردند و ما خود مشغول تكرار آن در گاوخوني، بختگان، اروميه، مسيله، چغاخور، پريشان و … بوده و هستيم.

خس و خاشاک ظاهراً امان سوپر سربازان دیجیتال آمریکایی را هم در عراق بریده است! آیا تردد خودروهای جنگی غول پیکر در این طغیان نقشی نداشته است؟!

    5- يك عامل مهم ديگر، نازك بودن پوسته زمين در مناطق مرزي بين عراق و عربستان و كويت است كه ظاهراً – به گفته معاون محيط زيست عراق – تردد بيش از حد ماشين‌آلات جنگي در طول دو دهه‌ي اخير به همراه عمليات جنگي و انفجارات پي در پي بر شكنندگي اين پوسته نازك و فروپاشي كامل خاكدانه‌هاي منطقه كمك كرده و امكان استقرار پوشش گياهي را كاملاً دشوار ساخته است. بدين‌ترتيب بر وسعت و شمار كانون‌هاي بحراني فرسايش بادي و چشمه‌هاي توليد گرد و خاك افزوده شده است.

گرد و غبار امروز؛ نتیجه جنگ افروزی های دیروز!

    6- چالش بوجود آمده در منطقه را مي‌توان به يك فرصت ناب و ارزشمند در داخل و خارج از كشور بدل ساخت. اين چالش نشان داد كه عدم توجه به ملاحظات محيط زيستي تا چه اندازه ممكن است هزينه‌هاي گزاف‌تري را به دولت و ملت تحميل سازد. همچنين، اين بحران مي‌تواند سبب شود تا براي نخستين بار، كشورهاي همسايه خود را در برابر يك دشمن واحد ديده و بدين‌ترتيب، بكوشند تا از منافع مشترك خويش به مدد مقابله و رويارويي در برابر اين دشمن واحد (گرد و غبار) پاسداري كنند و از شدت كدورت‌هاي محلي و منطقه‌اي بكاهند.

یک تصویر گویا از ناتوانی ارتش مدرن آمریکا در مقابله با دشمنی به نام گرد و خاک!

 

     لينك برخي از يادداشت‌هاي خويش در همین باره:

http://mohammaddarvish.com/desert/archives/2156
http://roozna.com/2009/7/7/EtemaadMelli/962/Page/1/EtemaadMelli_962_1.pdf
http://mohammaddarvish.com/desert/archives/1689
http://darvish100.blogfa.com/post-513.aspx
http://mohammaddarvish.com/desert/archives/1758
http://mohammaddarvish.com/desert/archives/1751

موافق(1)مخالف(0)

۱۰ Comments

  1. اشکار

    آنطوری که شنیده ام آب سد کرخه به کویت صادر می شود
    به این بهانه که قدرت چانه زنی پیدا می کنیم!
    اگر این خبر درست باشد خوب چه انتظار می توان داشت
    راستی از دکتر کردوانی چه خبر؟!

    موافق(0)مخالف(0)
  2. ظاهرا دیگر صادر نمی شود. از دکتر کردوانی هم خبری ندارم!

    موافق(0)مخالف(0)
  3. درود فراوان

    فکر کنم بیشترین نقش رو خشک شدن تالاب ها در ایران و در کنار آن باید اضافه شدن کانون جدید دیگر که ابعادش سال های دیگر شدت خواهد یافت در گوشه ی شمال شرقی ایران - دریاچه آرال باشه...
    خبر رسیده است عراقی ها در این بحبوحه ی ناآرامی ها به رودخانه ی اروند تعرض کردند و مشغول حفر میدان های نفتی در گوشه و کنار آن هستند!

    در جواب اشکار عزیز هم باید بگویم دکتر احتمالا دارند فرضیه های جدیدی برای فرضیه های قدیمی پیدا می کنند!

    پیروز باشید

    موافق(0)مخالف(0)
  4. ممنون که جواب اشکار را دادی!

    موافق(0)مخالف(0)
  5. دانشجو

    سلام من چندین بار به وبلاگ شما سر زدم و از مطالب شما تو نشریه داانشجویی دانشگاهم استفاده کردم خیلی دوست دارم تو این مسیر منو کمک کنید الان دارم در مورد گردو غبار گزارش می نویسم نشریه ما محیط زیست و جهاد کشاورزی هم می ره دوست دارم یه گزارش خوب در بیاد واقعا احتیاج به کمک شما دارم خوشحال می شم کمکم کنید دوست دارم از نظرات شما استفاده کنم منتظر شما هستم با تشکر

    موافق(0)مخالف(0)
  6. من در خدمتم.

    موافق(0)مخالف(0)
  7. سعيد عبدي

    سلام مطالب خوبي در رابطه با اثرات گردو خاك در منطقه آورده ايد مي تونين به من كمك كنين تا در رابطه با بيابان زايي و تغييرات آن در محيط زيست از تجربيات شما استفاده كنم.

    موافق(0)مخالف(0)
  8. شهرياري

    با سلام. گذشتكان ما كردند گردوخاكشو ماميخوريم !!!به نظر من با مشكلاتي كه در طبيعت بوجود مياد ديگه نميشه جبران كرد.پس بيايد همين طبيعتي هم كه داريم نگه داريم.يه غورباغه را وقتي تو اب داغ بندازي زود ميپره بيرون اما وقتي تو ابي كه كم كم گرم ميشه بندازيم اونقدر ميمونه تا اب جوش بياد و بميره

    موافق(0)مخالف(0)
  9. علی از اهواز

    سلام . گرد و غبار دلایل زیادی داره .
    1 - انتقال آب رودخانه های کارون و کرخه به مناطق مرکزی کشور و در نتیجه خشک شدن تالابهای هویزه و شادگان .
    2 - عدم برنامه ریزی درست جهت ایجاد کمربند سبز در شهرستان های استان خوزستان
    3 - سد سازی های گسترده ترکیه بر آبهای دجله و فرات و در نتیجه کمشدن آب آنها.
    4 - نابودی کشاورزی در کشور عراق در نتیجه جنگ افروزی های آمریکا که جز ضرر و فاجعه ارمغان دیگری نداشته است .
    از وبلاگ شما متشکرم .

    موافق(0)مخالف(0)
  10. ghasedak

    سلام ، خوبید ؟ می خواستم تشکر کنم از وبلاگ با ارزشتون، به من خیلی کمک کرد در تهیه گزارش نقشه های گردوغبار،ممنون برای زحماتتون.
    موفق و سربلند باشید.

    موافق(0)مخالف(0)

دیدگاه خود را بیان کنید