وقتی که کبک مهار بیابان زایی ، خروس می‌خواند!

می‌خواهم در این یادداشت از رخدادی سخن بگویم که در بسیاری از رسانه‌های داخلی و خارجی انعکاس یافته و به ویژه برای همه‌ی آنهایی که در حوزه‌ی منابع طبیعی و محیط زیست فعالیت می‌کنند، می‌تواند بسیار مهم و الگوبخش باشد. رخدادی که به راحتی می‌شود آن را برای این تارنما که از 2 هزار روز پیش با نام «مهار بیابان‌زایی» فعالیتش را آغاز کرده، یک خبر خوش محسوب شود؛ زیرا به فرمان بان کی مون، دهه ی مهار بیابان زایی آغاز شده و تا سال 2020 ادامه خواهد یافت. با این وجود، کوچک‌ترین پژواکی از این خبر بر روی درگاه‌های مجازی هیچ نهاد دولتی، نیمه دولتی یا مردم‌نهادی که به نحوی با مهار بیابان‌زایی، کویر و بیابان درگیر هستند، دیده نمی‌شود! حالا می‌خواهد نام آن نهاد، سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور باشد؛ یا سازمان حفاظت محیط زیست کشور باشد؛ یا مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور یا مرکز تحقیقات همزیستی با کویر؛ یا پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری؛ یا مرکز تحقیقات کم‌آبی و خشکسالی در کشاورزی و منابع طبیعی؛ یا وزارت جهاد کشاورزی؛ یا وزارت نیرو؛ یا انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران؛ یا دانشکده منابع طبیعی کرج و یا مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان باشد! مهم این است که همه انگار به دلیل نیمه تعطیل بودن ادارات دولتی، مشغول بهره‌مندی از ثواب معنوی چرت در ایام ماه مبارک رمضان هستند و به همین دلیل، دایی‌جان ناپلئون وبلاگستان به زودی از همه‌شان یک تشکر ویژه خواهد کرد! نخواهد کرد؟

به هر حال، درگرماگرم این خواب رمضانی! چند روزی است که در دنیا مهارکنندگان بیابان‌زایی و طرفداران چشم‌اندازهای ناب بیابانی جشن گرفته‌اند. زیرا سازمان ملل متحد به وعده‌ی خود در سال 2006 (سال جهانی بیابان و مقابله با بیابان‌زایی) عمل کرده و دهه‌ای که در آن قرار گرفته‌ایم، یعنی حد فاصل 2010 تا 2020 را به عنوان دهه‌ی “حراست از بیابان‌ها و مقابله با بیابان‌زایی” معرفی کرده و بان کی مون، نخستین چراغ را خود روشن کرده است.
البته عنوان دقیق این سال عبارت است از:
“The United Nations Decade for Deserts and the Fight Against Desertification”
که معنی لغت به لغت آن  همانی است که سبزپرس تیتر زده است. نه آنچه که در اغلب سایت‌ها و روزنامه‌های فارسی‌زبان آمده است. از آن جمله روزنامه شرق در شماره پریروز خود اینگونه معنی کرده: “تلاش برای مقابله با گسترش بیابان‌ها و بیابان‌زایی” که کاملاً غلط است.
برگردان ایسنا از این هم فاجعه‌بارتر است! زیرا نوشته‌اند: “تلاش برای مقابله با گسترش بیابان‌ها و بیابان زدایی”
وضعیت بقیه هم چیزی در همین حدود است و انگار حالا حالاها باید منتظر باشیم تا سرانجام دوستان مطبوعاتی ما بین مفهوم بیابان – به عنوان یک بوم سازگان یا اکوسیستم طبیعی – با بیابان زایی به عنوان یک خطر تهدید کننده و تحدید کننده زندگی تفاوت قایل شوند.
به هر حال، فارغ از این پرانتز تکراری! باز هم گلی به جمال همین مطبوعات  وطنی که این رویداد مهم را انعکاس دادند یا رادیو ایران که صبح دیروز یقه‌ی نگارنده را گرفته تا در باره‌ی این دهه اطلاع‌رسانی کنم! وگرنه هر چه دست را سایبان چشم کرده و در تارنمای نهادهای مسئول و مرتبط این حوزه سرک کشیدم، کمتر نشانه‌ای از این رویداد مهم یافتم!

یادمان باشد:
همان قدر که حفظ بوم‌سازگان‌های بیابانی به منظور احترام به گونه گونی خلاق زمین لازم و خردمندانه است؛
همان قدر هم خطر بیابان‌زایی جدی است و باید بکوشیم تا آن را مهار کنیم.
اگر می‌بینیم که دامنه‌های جنوبی البرز با اندک بارانی شاهد وقوع سیل می‌شوند؛ اگر دریاچه ارومیه دارد به کویر آذربایجان بدل می‌شود؛ اگر از بختگان و پریشان و ارژن و گاوخونی و طشک و هامون و … جز نامی و اشکی باقی نمانده است؛ اگر زمین زیر پایمان دارد فرو می‌ریزد و تابش را از کف داده است؛ اگر آبادبوم‌های روستایی یکی یکی در حال متروکه شدن هستند؛ اگر پردیس‌های پرشکوه جهرم به سرنوشت نخلستان‌های شورشده‌ی اروندکنار دچار شده و نابود شدند؛ اگر نمایندگان کرمان و خوزستان بر سر آب کم مانده که با هم  گلاویز شوند؛ اگر بیابان‌زایی تا دامنه‌ی دماوند رونمایی شده است؛ اگر از دشت حاصلخیز قهاوند و کبودرآهنگ عملاً چیزی جز نام‌شان باقی نمانده است؛ اگر در طول 30 سال گذشته، ایرانیان به اندازه‌ی هزار سال از اندوخته‌های آب زیرزمینی خود برداشت کرده‌اند و اگر ریزگردهای عربی دارند جای خود را آرام آرام به ریزگردهای آذری، اصفهانی، سیستانی، شیرازی، اراکی و … می دهند …
همه و همه نشانه‌ی آن است که تراز بوم‌شناختی یا اکولوژیکی این سرزمین منفی شده و کفگیر اندوخته‌های طبیعی ایران‌زمین مدتهاست که به ته دیگ خورده است.
این شاید آخرین فرصت برای ما و بیش از 2.1 میلیارد انسان ساکن در یکصد و  ده کشور جهان باشد که مستقیماً از تبعات بیابان‌زایی متأثر شده و کارمایه‌هاشان – به ارزش 42 میلیارد دلار در سال –  در برابر چشم‌شان دارد به یغما می‌رود …
مصیبت سیل پاکستان؛ با حدود 2 هزار کشته و 20 میلیون آواره دم دست‌ترین شناسه‌ای است که وخامت بیابان‌زایی را نشان‌مان می‌دهد؛ وخامتی که حالا با جریان تغییر اقلیم و جهان‌گرمایی به همراه الزامات تبعیت از اقتصاد بازاری ممکن است ابعادی خطرناک‌تر و برگشت‌ناپذیرتر هم بیابد.

در همین ارتباط «لوک ناساجا» ـ – Luc Gnacadja – مدیر اجرایی کنوانسیون مقابله با بیابان زایی سازمان ملل متحد ـ نیز می‌گوید: جامعه‌ی جهانی بر سر دو راهی قرار دارد و باید میان دیدگاه‌های تجاری که اکثراً سبب (افت کارایی سرزمین و) افزایش خشکسالی‌های شدید، قحطی، سیل و کم آبی می‌شود و زندگی آینده یکی را انتخاب کنند، چرا که چالش‌های پیش روی آنها به سمت ثبات و پایداری باید سوق یابد.
برای همین است که علاوه بر ناساجا، شخصیت‌های بین‌المللی متعددی نسبت به خطر بیابان‌زایی و لزوم اقدامات هماهنگ کشورها در طول 10 سال آینده واکنش نشان داده‌اند و البته برای همین است که در ایران همچنان آب از آب تکان نمی‌خورد! می‌خورد؟