آهنگ کوثر: سدها محیط زیست را خراب، بیماریها را تشدید و مردم را بیخانمان میسازند!
سید آهنگ کوثر را همه میشناسیم؛ دانشمندی شناختهشده در مقیاسی بینالمللی و پیشگام در حوزه مدیریت منابع آب در سرزمینهای خشک جهان. روزنامه اعتماد امروز – 18 فروردین 1388 – گفتگویی خواندنی و به شدت تأملبرانگیز و صریح با ایشان به عنوان پدر دانش آبخوانداری در ایران و جهان انجام داده است؛ گفتگویی با عنوان: “ما در پی ایجاد یک آرمانشهر کویری هستیم” که میدانم خشم آبسالاران طبیعت ستیز را در وزارت نیرو و شرکتهای مهندسین مشاور وابسته به آن – بیش از پیش – برخواهد انگیخت و به همان نسبت ارادت طرفداران محیط زیست و فرزانگان ایران دوست را جلب خواهد کرد.
نگارنده هم به همین بهانه یادداشتی را به رشته تحریر درآورده و پرسیده است که چرا آن گونه که سزاوار بوده، به شگرد آبخوانداری توجه بایسته نشده است؟!
آبخوانداری ؛ گزینهای خردمندانه برای مقابله با خشکسالی در ایران
بیش از دو دهه از تجربهی اجرای شگردهای نوین دانش آبخوانداری در کشور میگذارد. بیش از دو دهه است که سیّد آهنگ کوثر و یارانش فریاد میزنند و زنهار میدهند: در کشوری که میانگین تبخیر سالانهی آن افزون بر 2 متر است، سزاوارانهترین تمهید مدیریتی برای انباشت مطمئن و پایدار آب، استفاده از مخازن زیرزمینی یا همان آبخوانهای درشتدانه است. همان آبخوانهایی که دستکم در وسعتی معادل 14 میلیون هکتار از خاک ایرانزمین شناسایی شده و قابل دسترس هستند. آبخوانهایی که ظرفیت نگهداری آنها به مراتب بیشتر از مجموع 94 سد مخزنی بزرگ ساخته شده و 105 سد بزرگ در دست احداث کشور است. و همان آبخوانهایی که به راحتی قادرند تا 4 میلیارد مترمکعب «هرزآب» کشور را به «آبی ناب و گوارا» بدل سازند. آبی که نه نیش جان، که نوش جان باشد و دیگر هیچ ایرانی هموطنی از نهیب سیلگونهی آن نهراسد و به راستی نعمت باشد تا نقمت!
پرسش این است که پس چرا همچنان ساخت سدهای مخزنی باید در کشور دست بالا را داشته باشد؟ چرا سیلها همچنان باید سرمایههای آبی خاکی و انسانی این بوم و بر مقدس را در خود فرو برد؟ و چرا آبخوانداری آن گونه که بایسته بود، هنوز نتوانسته است به جایگاه درخور خویش در سامانهی اولویتهای راهبردی مدیریت آب کشور دست یابد؟
آبخوانداری، به شهادت جوایز متعدد بینالمللی که تاکنون نصیب مبتکر ایرانیاش کرده است و به شهادت دهها دانشجو و علاقهمندی که از کشورهای مختلف جهان به سوی گربایگان فسا آمده و میآیند تا در محضر استاد آهنگ کوثر از رموز این شگرد ساده امّا کارساز و ارزان قیمت آگاه شوند؛ این توانایی را دارد تا ضریب مقاومت کشور را در مواجهه با رخداد سیلهای حادثهخیز و خشکسالیهای درازمدت افزایش دهد. آبخوانداری مصداق بارز «فرآیند کشف و بومیکردن توانایی به منظور استفاده از ظرفیت¬های تاریخی (یعنی ابزاری برای تحقق توسعهی واقعی) تلقی میشود» و از همین روست که در آستانهی هزارهی سوّم میلادی از سوی سازمان خواربار کشاورزی ملل متحد (فائو)، به عنوان راهی برای نجات 800 میلیون انسان گرسنهی جهان از سوء تغذیه مورد تأیید قرار گرفته است؛ امّا شوربختانه همچنان آبخوانداری از کمبود اعتبار برای اجرایی شدنش در مناطق مستعد کشور رنج میبرد. آیا به نظر شما عجیب نیست که همواره برای یافتن منابع مالی یک هزار میلیارد تومانی این پروژه با نفس تنگی روبرو میشویم، امّا به راحتی حاضریم چندین برابر آن را در جبران خسارتهای وارد آمده ناشی از سیل و خشکسالی به آسیبدیدگان بپردازیم؟
راستی چرا برای دولتها همچنان آموزش فنون ماهیگیری سختتر از اهدای ماهی به شهروندانشان است؟! کافی است به یاد آوریم که فقط در طول چهار سال 80-1377، خشکسالی بیش از 62 هزار میلیارد ریال (نزدیک به 9 برابرِ هزینهی مورد نیاز برای آبخوانداری) به کشور خسارت زده است. و کافی است باز هم به یاد آوریم که خسارتهای سال گذشته ناشی از خشکسالی به کشور از مرز 13 میلیارد دلار هم گذشت!
امید که سرانجام بتوان روزی را دید که ایرانیان با بهرهگیری عملی از تجربیات آهنگ کوثر، دستمریزادی جانانه به این پیر عرصهی منابع طبیعی کشور گفته و بدینترتیب حرمتش را پاس دارند. چرا که پاس حرمت کوثر، پاس حرمت دانش است.
چه مطلب درست و زیبایی
درود بر شما
متاسفانه ما یاد گرفته ایم علم و دانش بومی خود را ناچیز و ناتوان بدانیم. البته در این مورد مسئله سودی است که از سد سازی در جیب برخی شرکت ها و … می رود و من هم فکر می کنم مشکل اصلی این باشد.
پاسخ:
بله مشکل اصلی قدرت مخرب و عدالت گریز ابزاری به نام پول است که قرار بود زندگی ها را آسان تر کند!
درودبرشما.
اگراندک بهایی به نظرات کارشناسان درهررشته توجه می گردیدوازاظهارنظرات افرادغیرمتخصص استفاده نمی شد،امروزشاهدچنین فجایعی درحق محیط زیستمان نبودیم.
از کاندیداهای ریاست جمهوری بپرسیم که راجع به معضل و مشکلاتی که سدسازی برای محیط زیست کشور ایجاد کرده چکار خواهند کرد.
جناب میریانی عزیز … اگر جواب می دهند، بپرسید! اما حتا اگر جواب هم ندادند باید آ«قدر بپرسیم تا یاد بگیرند که پاسخگو باشند.