مهار بیابان‌زایی

در ستایش عامل زادآوری بلوط‌ها در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران!

      همه می‌دانیم که سال جاری (سال آبی 87-1386)، یکی از خشک‌ترین سال‌های کشور در طول 50 سال اخیر بوده و در بسیاری مناطق – از جمله تهران – میزان بارندگی از میانگین درازمدت 40 ساله به مراتب کمتر بوده است. از همین رو، اغلب طرح‌های بذرپاشی و جنگل‌کاری امسال با مشکلات فراوان روبرو بودند، به ویژه اگر سرمای طاقت‌فرسای سال گذشته را نیز به یاد آوریم که آن نیز به تشدید خسارت وارد بر عرصه‌های طبیعی و دست‌کاشت را افزایش داد.

سنجاب یا همان پسر شجاع!

     با این وجود، وقتی چندی پیش با همکارم عزیزم، محمّد سعید توکل – یکی از پیشکسوتان حوزه‌ی طراحی منظر و باغ‌های اکولوژیک – سخن می‌گفتم، او به نکته‌ی ظریف و جالبی اشاره کرد: اینکه در سال جاری میزان زادآوری طبیعی بلوط‌ها در سطح باغ 150 هکتاری مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، افزایش یافته و حتا برای نخستین‌بار نهال‌های تازه از خاک درآمده‌ی بلوط  در پارسل‌هایی مشاهده شده که تاکنون وجود نداشته است.

محمد سعید توکلمحمد سعید توکل


      می‌دانید دلیل این زادآوری پرشمار چه بوده است؟!
     جاندار کوچک و بسیار زیبایی به نام سنجاب که کودکان دیروز و امروز! او را سال‌هاست با نام «پسر شجاع» در پویانمایی‌های مشهورش دیده و می‌شناسند.
در حقیقت، این پستانداران کوچ‌جثه و چالاک  که شمارشان در باغ گیاه‌شناسی ملّی ایران قابل توجه است، با جمع‌آوری و دفن میوه‌های بلوط در جای جای باغ مؤسسه، کمک فراوانی به زادآوری طبیعی این درخت ارزشمند کشور انجام می‌دهند. وظیفه‌ای که در عرصه‌های طبیعی نیز انجام داده و در حقیقت، یکی از دلایل کاهش زادآوری درختان بلوط در رویشگاه جنگلی زاگرس، همین شکار بی‌رویه و کاهش شمار جمعیت این گونه به دلیل نامطلوب شدن شرایط زیستگاهی‌اش بوده است.
     البته خوشبختانه، اخیراً سازمان حفاظت محیط زیست کشور، طرح‌هایی برای احیاء زیستگاه‌های این جاندار زیبا و مفید (البته همه جانداران مفید هستند) تدارک دیده است. از جمله مدیرکل محیط زیست استان ایلام اخیراً خبر از رها سازی سنجاب در تنگ رنو داد.

     یادمان باشد:
    طبیعت، زیباتر و در عین حال حساس‌تر از آن چیزی است که می‌پنداریم. پس بیاییم در حفظ آن و حرمت محیط و زیستمندانش بیش از پیش کوشا باشیم. حضور سنجاب‌ها، یعنی تداوم حیات در رویشگاه‌های جنگلی زاگرس. و تداوم حیات این رویشگاه کم‌نظیر کشور و جهان، یعنی: حفظ پایداری بوم‌شناختی سرزمین مقدس مادری‌مان.

محمد درویش

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

نوشته های مشابه

14 دیدگاه

  1. سلام،
    من یکی از طرفداران محیط زیست هستم و از اینکه دیدم سایت شما به بررسی مسائل محیط زیست ایران می پردازد بسیار خوشحال شدم.
    همانطور که شما بهتر از من می دانید صرف ابراز علاقه به محیط زیست مشکلی حل نمی شود و باید عملا وارد شد. خوب سیستم دولتی هم که جواب نمی دهد. راستی آیا تا بحال به فکر ایجاد یک گروه حمایت از محیط زیست که روی وب باشد افتاده اید، شاید هم در حال حاضر وجود داشته باشد…
    فکر می کنم ایجاد چنین گروهی که بعد از مدتی می تواند تعداد بسیار زیاد عضوی داشته باشد میتواند در خبرگراری و انجام اقدامات موثرتر مفید واقع شود.
    ارادتمند
    سلمان میرقاسمی

    پاسخ:
    با سپاس از شما. گمان کنم سایت موج سبز یا گرین بلاگ بتواند در این حوزه هم فعالیت کند.

  2. چه خبر جالبی! چرخه‌ها و شگفتی‌های اکوسیستمی بسیار پیچیده‌تر و پر راز و رمزتر از آنچه که ما فکر می‌کنیم هستند. چه‌قدر در حفظ، نگاه‌داری و احترام به نظم حیرت‌انگیز و باشکوه اکوسیستم‌های‌مان کوشیده‌ایم؟! چه‌قدر؟!

  3. با تشکر فراوان از سایت عالی شما فقط یک نکته را بگویم در واقع پسر شجاع که شما از آن یاد آوری میکنید یک سنچاب نبود. او یک سگ آبی بود. البته خیلی مهم نیست…

    پاسخ:
    ممنون از تذکرتان سامان خان. عجیبه! نمیدونم چرا برای من تداعی سنجاب قوی تره؟! پیری و هزار دردسر!
    موفق باشید.

  4. در ادامه توضیح دوست عزیز:
    شخصیت کارتونی سنجاب مورد نظر احتمالاً «بَنِر» می باشد که حتی در کارتون مربوطه مستمراً در حال جابجایی بلوط ها بود.
    باعث خوشحالیه که در عالم واقعیت هم داره همچنان به نقش مفیدش ادامه می ده.

  5. استاد درویش عزیز
    با درود
    نکته ای کوچک
    چرا برای عکس سنجاب عکسی از سنجاب ایرانی نگذاشته اید
    سنجاب بومی زاگرس مان
    Persian squirrel

    پاسخ:
    با سپاس از دقت نظر شما. دلیلش این است که در آرشیوم نداشتم! از شما چه پنهان بسیار تلاش کردم تا از سنجابهای باغ گیاه شناسی ملی ایران عکسی بگیرم، اما آنها بسیار چابکتر از من بودند!!

  6. استاد عزیز
    ضمن تشکر از مطالب ارزنده در ارتباط با زاد آوری بلوط لطف کنید در ارتباط با سیکل حیاتی و نحوه زاد ولد سنجاب ایرانی اگر مطالبی دارید بفرستید ضمنا در ارتباط با گراز یا خوک وحشی و فواید آن در زاد آوری توضیح بفرمایید با تشکر یوسفی

  7. دوست عزیز,درود!
    مدتهاست وبلاگتان را می خوانم و تا به حال کامنت نگذاشته ام,گفتم سلامی عرض کنم و بگویم که پسر شجاع سمور بود و از سنجاب های محبوب دوره کودکی ما لابد می شود بنل(یا بنر؟) را نام برد. من شخصاَ عاشق این حیوان کوچک و تیزهوشم و متاسفانه پرونده ام با نگه داشتن دو سنجاب که یکی به دلیل کوچکی بیش از حد فوت کرد و دیگری از خانه فرار کرد(این سنجاب را توی قفس نگه نمی داشتیم و همیشه توی محیط خانه آزاد بود)سیاه است. در مدت دو سال که در خانه سنجاب نگه می داشتیم متوجه شدم خطای بزرگی کرده ایم و سنجاب به هیچ وجه حیوان خانگی نیست و نمی شود در خانه نگهداریش کرد. از همان موقع همیشه به کسانی که دوست دارند سنجاب نگهداری کنند توصیه کرده ام که از این کار خودداری کنند.اما ممنوعیت شکار سنجاب که گویا به صورت قانون هم درآمده و مجازات دارد, حدافل در تهران به ندرت رعایت می شود و به هر پت شاپی که سر بزنید می توانید این حیوان دوست داشتنی را به قیمت ارزان بخرید و خصوصاَ سنجاب هایی که به صورت عمده در جمعه بازار مولوی ارائه می شوند همگی وحشی هستند و از محیط جنگل شکار شده اند. از شما دوست نادیده و ناشناخته که اهتمامی به حفظ محیط زیست و جاندارانش دارید تقاضا می کنم با نوشتن مطلب در وبلاگ یا هر وسیله دیگری که امکانش هست, توجه افکار عمومی و آنهایی که ناخواسته با خرید سنجاب به ویرانگری و زیان کاری شکارچیان سنجای دامن می زنند, به خطر دور کردن سنجاب ها از محیط زیست طبیعی شان جلب کنید.

  8. با سلام و احترام
    با تشکر از اطلاعات زیبا و جالب شما،
    لطفا آدرس ایمیل خود را در وبلاگ بنوسید
    متشکرم

  9. سلام
    اگه میشه م یخواستم همه چیز رو در مورد رشد رویشی و زایش بلوط بدونم.
    می خوام درخت بلوط در زمین بکارم. می خوام چوب بلوط بفروشمو با اون مهار آب سیلاب بکنم.
    با تشکر فراوان

  10. بادرود خدمت سرورگرامی جناب محمد درویش وتلاشهای ایشان ویک نکتهاینکه شما فقط نام پویا نمائی رافراموشک ردهایدهاید که بعد ازگذشت سالهاخیلی مهمنیست نام آن رامکال بود وما متوجه شدیم دوستان اصل مطلب را بگیرند زیادتوجه به حاشیه ها نکنند. درود بر شماوهمه دل سوزان این آب وحاک.

  11. با سلام
    بنده خودم یکی از دوست داران محیط زیست هستم و در باغم چندین آبخور جهت پرندگان و دیگر جانوران یاخته ام اما به تازگی مشکلی برایم ایجاد شده و آنهم جویده شدن شلنگهای آبیاری قطره ای و هدر رفت آب که از ابتدای سال تا به حال چیزی حدود 4000 متر شلنگ تعویض شده است که هزینه ای ببیش از دو میلیون تومان مستقیم هدر رفته به اضافه تنش درختان ناشی از کم آبی و هزینه کارگر جهت تعویض شلنک و صرف سوختی که این گونه هدر رفت و مهمترین آنها آبی که هدر رفت با پیگیری و سر کشی شبانه متوجه شدم که نوعی سنجاب که بالای درختان خرما زندگی می کند و شبانه خارج می شود باعث این زیان شده است از آنجا که تا کنون چنین جانوری در منطقه وجود نداشته حال چگونه باید باید با این مشکل مبارزه کرد؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا