گوستاو را رها کنید، لوار را بچسبید!

چرا کسی گوستاو زابلستان را نمی‌بیند؟!

در جهان غرب و به ویژه آمریکا، اخبار مربوط به توفان سهمناک گوستاو، مدتی است که اغلب خبرهای دیگر را به حاشیه برده و حتا کنوانسیون سالانه‌ی حزب جمهوری‌خواه در آمریکا را نیز متأثر کرده است؛ آن هم در زمانی که همه‌ی نگاه‌ها متوجه معرفی کاندیدای منتخب حزب، جان مک کین و معاونش بود. حتا اگر جستجوی کوتاهی در رسانه‌های داخلی هم بکنیم، درمی‌یابیم که تقریباً رسانه‌ای درون مرزی را نمی‌یابیم که به انعکاس گوستاو نپرداخته باشد.

در این سوی آب، امّا انگار همچنان ارزش‌های خبری آکسفورد و مدارک دکترایش یا فلان گفته‌ی فلان مقام در باره‌ی مردم فلان کشور، بیشتر از خاکی می‌ارزد که اینک چند هفته‌ای است بر سر هموطنان محروم‌مان در استان سیستان و بلوچستان و به خصوص دشت سیستان و دیار زابلستان می‌ریزد.
دیروز که با همکار عزیزم در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی زابل – علیرضا راشکی – گفتگو می‌کردم، وی عنوان داشت که حجم توفان و شدت آن به مرز تحمل‌ناپذیری رسیده، به نحوی که روز گذشته تمامی ادارات دولتی و بنگاه‌های خصوصی نیز در سطح منطقه به دستور فرماندار تعطیل شده بود و مردم حتا توان نفس کشیدن را نیز به دشواری فراهم می‌دیدند!

امّا بر عکس گوستاو، کمتر رسانه‌ای را می‌بینی که به ابعاد لوار یا همان بادهای مشهور 120 روزه سیستان پرداخته باشد؛ بادهایی که در سال جاری با سرعتی بیش از 90 کیلومتر در ساعت وزیدن گرفته و به دلیل خشکسالی کم‌سابقه در منطقه بر شدت حمل گرد و خاک نیز افزوده‌اند. به نحوی که همان گونه که در تصاویر ماهواره‌ای می‌بینید، علاوه بر ایران، دو کشور پاکستان و افغانستان نیز به شدت از آثار این توفان سهمگین متأثر شده‌اند. امّا آنجا نیز احتمالاً ماجراهای مربوط به طالبان و بمب‌گذارهای انتحاری و استعفای ژنرال و انتخاب رییس‌جمهور جدید، مجالی برای پرداختن به فجایع ناشی از توفان فراهم نکرده است! خلاصه اینکه انگار مظلومین و محرومین عالم، در همه‌ی موارد باید مظلوم و محروم باقی بمانند. نگاه کنید که چقدر فیلم خبری از همین توفان گوستاو از رسانه ملی خودمان در طول یک هفته اخیر پخش شده و آن را مقایسه کنید با فیلم‌های خبری از فاجعه‌ی زابل و تعطیلی ادارات در سیستان (و یا موارد مشابه‌اش در خوزستان).

در باره‌ی دلایل وجودی لوار باید گفت: در اردیبهشت‌ماه هوای گرم منطقه سیستان و جنوب غربی افغانستان به طبقات بالای سطح زمین سعود کرده و در همین زمان در کوه‌های مرتفع شرقی و مرکزی افغانستان که دارای قلل مرتفع و همیشه پوشیده از برف است، هوای سرد دایمی با فشار زیاد وجود دارد. هوای مذکور با سرعت به سمت دامنه‌های جنوب غربی پایین آمده، از منقطه ریگستان (در جنوب غربی افغانستان) به سمت دامنه‌های جنوب غربی پایین آمده، به سمت سیستان و کویر لوت حرکت می‌کند و به دلیل مقدار وزش، به بادهای 120 روزه مشهور است. بیشینه‌ی سرعت این بادها در تیرماه تا صد کیلومتر در ساعت و در بعضی از منابع برای بیشترین سرعت این باد ارقام بالاتری نیز ذکر شده است. متوسط سرعت باد در ماه‌های تابستان، حدود 26 کیلومتر در ساعت و در ماه‌های زمستان به 13 کیلومتر در ساعت می‌رسد. در مورد منشأ پیدایش بادهای 120 روزه عده‌ایی آن را دنباله موسمی‌های اقیانوس هند دانسته‌اند که به دلیل وجود مراکز فشار در بیابان Tahr تغییر شکل داده در ناحیه‌ی سیستان با جهت شمال شرقی- جنوب غربی می‌وزد. همچنین اختلاف فشار هوا بین کوهستان‌های افغانستان و دشت سیستان را نیز عامل تشدیدکننده‌ی این جریان دانسته‌اند. آن چنان که در معجم‌البلدان آمده است: «باد سیستان لحظه‌ای از جنبش نمی‌ایستد». گروهی دیگر مسأله را اینگونه شرح می‌دهند که منطقه‌ی مورد مطالعه به دلیل واقع شدن در دو کانون پرفشار و کم فشار – به ترتیب در جنوب اقیانوس هند و شمال خراسان- در معرض جابجایی هوا و بادهای نسبتاً شدید 120 روزه قرار دارد.
گفتنی آنکه هرچند جریان باد در سیستان در تمامی فصول سال برقرار است، اما بیشترین موارد وزش باد مربوط به ماه‌های خرداد، تیر، مرداد و شهریور بوده که از شهریور به تدریج از شدت وزش بادها کاسته و هوا به آرامش می‌رسد. بیشترین جهت وزش باد نیز مربوط به بادهای شمال و شمال‌غربی است.
پرسش اصلی این است که چرا کسی گوستاو (بخوانید لوار) زابلستان را نمی‌بیند و در اندیشه مهار آن برنمی‌آید؟ چرا سرمان را مانند کبک در برف کرده و تصور می‌کنیم با پاک کردن صورت مسأله همه چیز حل می‌شود؟ چرا تا این حد به واقعیت‌های طبیعی منطقه دهن‌کجی کرده و می‌کنیم، وقتی که حتا از فناوری لازم برای مقابله با آن نیز برخوردار نیستیم. آن همه بوته‌کاری و بادشکن و مالچ‌پاشی چه شد؟
چرا درنمی‌یابیم که برای تضمین حیات سیستان راهی جز احیای مجدد تالاب هامون نداریم و بقیه راهکارها جز مسکنی کم‌اثر و پرضرر، ثمری دربرنخواهد داشت.
بار دیگر تأکید می‌کنم: شرط حکومت بر طبیعت، پیروی از قوانین آن است و نه گردن‌کشی در برابر آن.